Zatrzymywanie wody w organizmie – przyczyny i leczenie

0
121

Czujesz się ostatnio opuchnięta/y? Nie zmieniłaś/eś sposobu odżywiania, a wydaje Ci się, że przytyłaś/eś? Przyczyna może leżeć w zatrzymywaniu wody w organizmie. W tym artykule przybliżymy Wam dlaczego tak się dzieje i jak sobie z tym poradzić.

ROLA WODY I JEJ ZAWARTOŚĆ W ORGANIZMIE W ZALEŻNOŚCI OD WIEKU

Woda jest jedynym płynem niezbędnym do życia, którego nie można zastąpić. Jest kluczowym składnikiem wielu reakcji chemicznych, bierze udział w powstawaniu moczu, wraz z którym z organizmu usuwane są zbędne produkty przemiany materii, toksyny i nadmiar elektrolitów. Co więcej woda jest niezbędna w procesie trawienia pokarmów i wchłaniania składników odżywczych.

Nasza krew składa się w 90% z wody, dzięki czemu możliwy jest prawidłowy transport tlenu, składników odżywczych, hormonów, czy przeciwciał. Woda bierze także udział w utrzymaniu odpowiedniej temperatury organizmu w procesie termoregulacji, tym samym zapobiegając przegrzaniu [1]. Najprostszym tego przykładem jest pocenie się w czasie wykonywania wysiłku fizycznego. Wraz z potem tracimy nie tylko wodę, ale także chlorek sodu, odpowiadający za słony smak potu, jak również elektrolity takie jak wapń, potas, żelazo, magnez oraz niektóre witaminy, m.in. witamina C i niektóre witaminy z grupy B.  

Zawartość wody w organizmie zmienia się w zależności od etapu rozwoju i tak u 24. tygodniowego płodu może stanowić nawet 90% masy ciała. Z kolei już u niemowląt jej zawartość jest mniejsza i wynosi ok. 75% masy ciała. Zawartość wody u dorosłego człowieka wynosi ok. 60% masy ciała i z wiekiem zmniejsza się do ok. 50% u osób w wieku podeszłym. Głównym zbiornikiem wody w organizmie są mięśnie, w których znajduje się aż 70% wody. Z tego względu kobiety charakteryzują się mniejszą zawartością wody w organizmie niż mężczyźni, ponieważ zawierają większy procentowy udział tkanki tłuszczowej, a mniejszy procentowy udział masy mięśniowej [2].

ZAPOTRZEBOWANIE NA WODĘ

Zapotrzebowanie na wodę zależy od wielu czynników, między innymi od temperatury powietrza, klimatu, aktywności fizycznej, a także diety. Przy podwyższonej temperaturze otoczenia i obniżonej wilgotności powietrza, powinniśmy spożywać więcej wody, ze względu na większą utratę wody wraz z potem. Wysoka aktywność fizyczna również wymaga zwiększonego spożycia płynów. W ciągu doby z moczem, kałem i potem tracimy od 2 do 2,5 litra wody i dlatego powinniśmy dostarczyć jej taką ilość, aby dobowy bilans wody był równy zeru [1].

PO CO NAM GOSPODARKA WODNO-ELEKTROLITOWA?

Za prawidłowe funkcjonowanie gospodarki wodno-elektrolitowej odpowiada szereg hormonów, które współpracując ze sobą zapewniają nam odpowiednie nawodnienie tkanek organizmu. Spośród wszystkich hormonów, największe znaczenie w zatrzymywaniu wody w organizmie przypisuje się hormonowi antydiuretycznemu, inaczej wazopresynie oraz aldosteronowi. Prawidłowo funkcjonująca gospodarka wodno-elektrolitowa zapewnia właściwe funkcjonowanie całego organizmu, m.in. odpowiada za pracę nerek, serca i układu krwionośnego, układu nerwowego, układu pokarmowego, jak również transport tlenu do tkanek i usuwanie dwutlenku węgla z organizmu. Wszelkie zaburzenia jej funkcjonowania mogą prowadzić do poważnych konsekwencji i chorób, w tym retencji (zatrzymywania) wody.

OBJAWY NADMIARU WODY W ORGANIZMIE

Objawy nadmiaru wody w organizmie najczęściej są widoczne gołym okiem. Charakterystyczne są obrzęki, uczucie ciężkości, a nawet ból. Objawy mogą wystąpić w każdym miejscu na ciele, jednak najczęściej zauważysz je na dłoniach (np. gdy masz problem ze zdejmowaniem pierścionków), stopach i kostkach (np. ból podczas chodzenia, niepasujące buty ze względu na obrzęknięte stopy) i na twarzy (wrażenie spuchniętej twarzy lub powiek, worki pod oczami). Typowym objawem zatrzymania wody w organizmie są także wahania masy ciała, która może wzrosnąć nawet o 2 kg. Skóra traci swoją jędrność i sprężystość, co łatwo jest sprawdzić poprzez uciśnięcie wybranego miejsca na ciele. Jeśli w Twoim organizmie jest gromadzi się nadmiar wody, skóra zamiast wrócić do normalnego stanu, pozostaje wgłębiona. Dodatkowo możesz mieć do czynienia z tzw. cellulitem wodnym, który objawia się specyficznymi pofałdowaniami skóry [1].

PRZYCZYNY ZATRZYMYWANIA WODY W ORGANIZMIE

Najczęstsze przyczyny nadmiaru wody w organizmie przedstawia poniższa grafika, a ich omówienie znajdziesz w dalszej części artykułu.

  1. Nadmiar soli w diecie

Sód zawarty w soli kuchennej ma zdolność wiązania wody [3]. Zawartość soli w produktach schłodzonych i zamrożonych. Co oznacza, że im więcej soli w Twojej codziennej diecie, tym więcej wody zatrzymuje się w organizmie. Instytut Żywności i Żywienia zaleca ograniczenie spożycia soli do 5 gramów na dobę, co odpowiada jednej łyżeczce. Niestety najczęściej jej spożycie znacznie przekracza rekomendowane wartości, dlatego warto zwrócić na to uwagę. Gdzie znajdziesz sól? Przede wszystkim w żywności wysokoprzetworzonej, takiej jak zupy w proszku, gotowe sosy, chipsy, solone paluszki i  orzeszki oraz inne słone przekąski. Wysoką zawartością soli cechują się także wędliny i inne mięsne przetwory, sery, produkty zbożowe, takie jak pieczywo, kasze i makarony, a także  gotowe mieszkanki przypraw. Jak zmniejszyć ilość soli w diecie? Zastąp ją ziołami (czosnkiem, zielem angielskim, ziołami prowansalskimi, majerankiem, gałką muszkatołową, tymiankiem itd.), nie kupuj gotowych mieszanek przypraw, unikaj dodawania soli do gotującego się makaronu lub kaszy, a także ogranicz spożycie produktów o wysokiej zawartości soli [1].

  1. Zbyt niskie spożycie płynów

Jeśli zapominasz o regularnym nawodnianiu i nie spożywasz odpowiedniej ilości płynów, organizm chcąc zapobiec odwodnieniu, zatrzyma większą ilość wody. W takim razie ile wody należy pić, aby zabezpieczyć organizm przed jej niedostateczną ilością? Według norm Jarosza kobiety powinny wypijać 2 litry płynów dziennie, a mężczyźni 2,5 litra. Jeżeli jesteśmy w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania na wodę, powinniśmy zwiększyć jej spożycie. Pamiętaj, że woda znajduje się także w owocach, warzywach, zupach i i napojach (np. herbacie i kawie) [4].

  1. Wysokie spożycie alkoholu

Alkohol ma działanie odwadniające, w związku z czym organizm gromadzi wodę. Jeśli problem zatrzymywania wody w organizmie dotyczy Ciebie, ogranicz jego spożycie [5].

  1. Zbyt niska aktywność fizyczna i długotrwałe przebywanie w jednej pozycji

Brak ruchu lub bardzo niska aktywność fizyczna, a także siedzący tryb życia oraz długotrwałe przebywanie w tej samej pozycji (np. wielogodzinna jazda samochodem, podróż samolotem lub siedząca praca) osłabiają krążenie krwi [6]. Konsekwencją tego może być zastój płynów w tkankach i pojawienie się obrzęków, szczególnie kończyn dolnych. Jeśli ten problem dotyczy Ciebie, postaraj się co godzinę wstać, poruszać się i dotlenić. Zmiana pozycji i zwiększenie ruchu może mieć zbawienny wpływ na funkcjonowanie układu krążenia, dzięki czemu usprawnisz krążenie i zapobiegniesz lub złagodzisz skutki zatrzymywania wody w organizmie.

  1. Zmiany hormonalne

Wahania hormonalne dotyczą głównie kobiet. Kiedy stężenie estrogenów wzrasta w przebiegu cyklu miesiączkowego, mogą pojawić się obrzęki, np. piersi. Wykazano, że najwięcej wody w organizmie jest w pierwszym dniu cyklu miesiączkowego, a następnie stopniowo obniża się, osiągając najmniejszą wartość w okolicy fazy owulacji, czyli w połowie cyklu, aby znów w fazie lutealnej wzrastać [7].

  1. Niektóre leki

Wpływ na gromadzenie wody w organizmie mają powszechnie dostępne i stosowane niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), tabletki antykoncepcyjne oraz leki korykosteroidowe. Do NLPZ należą leki najczęściej dostępne bez recepty, których substancją czynną jest ibuprofen, naproksen czy ketoprofen. Doustne tabletki antykoncepcyjne, zwłaszcza niewłaściwie dobrane, mogą powodować zatrzymywanie sodu, a  tym samym wody w organizmie, co może skutkować pojawieniem się obrzęków i wzrostem masy ciała. Nadmierne gromadzenie wody mogą powodować również leki stosowane w nadciśnieniu tętniczym, antydepresanty oraz kortykosteroidy [8].

  1. Niektóre choroby

Za nadmierną zawartość wody w organizmie odpowiadać mogą choroby związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem nerek, np. niewydolność nerek, zespół nerczycowy, choroby tarczycy np. niedoczynność tarczycy (opuchnięcie pojawia się zwłaszcza na twarzy), a także choroby układu krążenia, takie jak: przewlekła niewydolność żylna (żylaki), zakrzepica żył głębokich oraz niewydolność serca [9, 10].

LECZENIE

Najprostszym sposobem na pozbycie się nadmiaru wody z organizmu jest wdrożenie w zycie wyżej wymienionych wskazówek, takich jak:

  • ograniczenie spożycia soli i dodawania jej do posiłków,
  • ograniczenie, a najlepiej wyeliminowanie produktów wysokoprzetworzonych i żywności typu fast food,
  • dostarczanie odpowiedniej ilości płynów każdego dnia,
  • ograniczenie spożywania alkoholu,
  • unikanie długotrwałego przebywania w jednej pozycji (zwłaszcza w pozycji siedzącej),
  • zwiększenie ruchu i aktywności fizycznej.

Niestety nie mamy wpływu na wahania hormonalne w przebiegu cyklu miesiączkowego, choroby czy konieczność przyjmowania niektórych leków. Dlatego, aby jeszcze bardziej wspomóc usuwanie nadmiaru wody z organizmu, warto skorzystać z naturalnych produktów, które mają takie właściwości, oczywiście po wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Działanie moczopędne wykazują takie rośliny pokrzywa, żurawina, mniszek lekarki, skrzyp polny, czarny bez, liść brzozy, korzeń i owoc pietruszki. Należy jednak rozsądnie podejść do stosowania moczopędnych ziół i koniecznie skonsultować się z lekarzem, ponieważ substancje czynne zawarte w tych roślinach mogą bezpośrednio wchodzić w interakcje z innymi lekami przyjmowanymi jednocześnie, osłabiając bądź nasilając ich działanie.

 

Źródło:

  1. Jarosz M. i wsp., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie (2020)
  2. E. Jequier, F. Constant, Water as an essential nutrient, the physiological basis oh hydration, European Journal of Clinical Nutrition 64, 115-123, 2010
  3. Jarosz M., Rychlik E., Zagrożenia związane z nadmiernym spożyciem soli, Instytut Żywności i Żywienia
  4. Idasiak-Piechocka I., Odwodnienie – patofizjologia i klinika, Forum Nefrologiczne 2012, tom 5, nr 1, 73–78
  5. Sayon-Orea C. i wsp., Alcohol consumption and body weight: a systematic review, Nutr Rev. 2011 Aug;69(8):419-31
  6. Owen N. i wsp., Too much sitting: The population-health science of sedentary behavior, Exerc Sport Sci Rev. 2010 Jul; 38(3): 105–113.
  7. Nina S. Stachenfeld, Sex hormone effects on body fluid regulation, Exerc Sport Sci Rev. 2008 Jul; 36(3): 152–159.
  8. Puga A. M i wsp., Effects of drugs and excipients on hydration status, Nutrients. 2019 Mar; 11(3): 669.
  9. Lorenzo A De i wsp., Effect of subclinical hypothyroidism on body fluid compartments, Horm Metab Res. 2000 Sep;32(9):359-63.
  10. Bekheirnia Mir Reza i wsp., Patophysiology of water and sodium retention: edematous states with normal kidney function, Curr Opin Pharmacol. 2006 Apr;6(2):202-7.

 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here