Żywność funkcjonalna – co to jest i dla kogo?

0
54

Konsumenci już od wielu lat oczekują, aby kupowana przez nich żywność spełniała więcej, niż jedynie podstawową funkcję zapewnienia sytości. Co raz większa świadomość wpływu stosowanej diety na zdrowie sprawiła, że klienci sklepów spożywczych chcą wybierać zdrową żywność. Nie dziwią już specjalne regały w marketach z wyselekcjonowanymi produktami spożywczymi, będącymi reprezentantami właśnie zdrowej żywności. Popularne stały się także suplementy diety oraz zamienniki tradycyjnych produktów spożywczych. Jednak w gąszczu informacji dotyczących wyboru odpowiedniej żywności zapomniana wydaje się być pewna jej grupa – tzw. żywność funkcjonalna, której pojęcie znane było już w poprzednim wieku. Czym jest zatem żywność funkcjonalna i do kogo jest skierowana?

Żywność funkcjonalna – definicja

Definicja żywności funkcjonalnej została zaproponowana w 1999 roku przez FUFOSE, czyli program badawczy finansowany ze środków Komisji Europejskiej, który miał za zadanie nawiązać współpracę pomiędzy ośrodkami naukowymi, a przemysłem spożywczym krajów członkowskich UE. Zgodnie z tą definicją, żywność może być uznawana za funkcjonalną, jeżeli udowodniono i udokumentowano na podstawie badań naukowych jej korzystny wpływ na jedną lub kilka funkcji organizmu, poza efektem odżywczym.

Oznacza to, że żywość funkcjonalna to taka żywność, która poza swoją podstawową funkcją jaką jest dostarczenie energii i składników odżywczych do organizmu, powinna wywierać korzystny wpływ na poprawę stanu zdrowia, samopoczucia lub zmniejszać ryzyko wystąpienia chorób. Definicja żywności funkcjonalnej zaznacza także, że taka żywność musi przypominać swoją postacią żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne działanie podczas zjadania jej w ilościach zwyczajowo spożywanych z dietą. Oznacza to, że żywnością funkcjonalną nie możemy nazwać tabletek, proszków, saszetek itp.

Podział żywności funkcjonalnej

Żywność funkcjonalna jest pojęciem niezwykle szerokim, dlatego jej podziału można dokonać w odniesieniu do wielu kryteriów.  Żywność funkcjonalną możemy podzielić na żywność funkcjonalną tradycyjną, do której zaliczać się będzie większość warzyw i owoców, zboża, zioła, przyprawy, oleje, nasiona oraz żywność funkcjonalną modyfikowaną technologicznie.

Ze względu na rodzaj modyfikacji tę grupę żywności funkcjonalnej można podzielić na:

  • żywność wzbogaconą w poszczególne substancje bioaktywne lub całe ich kompozycje,
  • żywność o odpowiednim zestawieniu poszczególnych składników recepturowych,
  • żywność, w której wyeliminowano lub użyto zamienników składników niepożądanych (np. tłuszczu, cholesterolu, soli, cukru),
  • żywność, w której zwiększono biodostępność składników odżywczych przez wprowadzenie substancji o działaniu synergistycznym (wzmacniającym działanie) lub eliminacji substancji antyodżywczych.

Ze względu na specyficzny skład żywności funkcjonalnej można ją podzielić na żywność:

  • wzbogaconą w dane składniki,
  • niskoenergetyczną,
  • wysokoenergetyczną,
  • probiotyczną,
  • o obniżonej zawartości sodu,
  • o obniżonej zawartości cholesterolu,
  • energetyzującą

Ze względu na zaspokajanie określonych potrzeb organizmu żywność funkcjonalną można podzielić na żywność:

  • zmniejszającą ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia,
  • zmniejszającą ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych,
  • zmniejszającą ryzyko wystąpienia osteoporozy,
  • dla osób obciążonych stresem,
  • hamującą procesy starzenia,
  • dietetyczną dla osób z zaburzeniami metabolizmu i trawienia,
  • dla sportowców

Żywność funkcjonalna, a badania naukowe

Aby dany produkt spożywczy mógł zostać zakwalifikowany do żywności funkcjonalnej, musi być on odpowiednio przebadany w trakcie długookresowych eksperymentów naukowych. Mają one na celu wykazać, że istnieje związek pomiędzy daną żywnością, spożytą w zwyczajowych ilościach, a konkretnym efektem prozdrowotnym. Jest to istotna różnica pomiędzy tym rodzajem żywności, a dedykowanymi w celu poprawy zdrowia suplementami diety, których producenci często nie decydują się na przeprowadzenie rzetelnych badań naukowych. Można zatem wysunąć wniosek, że żywność funkcjonalna to żywność bezpieczna, którą konsument może włączyć do swojej diety bez obaw.

Przykłady żywności funkcjonalnej

Produkty spożywcze będące żywnością funkcjonalną swoje właściwości zawdzięczają obecności składników bioaktywnych. Bioaktywne składniki o udowodnionym korzystnym wpływie na zdrowie to między innymi: błonnik pokarmowy, witaminy i składniki mineralne, aminokwasy, stanole, sterole roślinne, probiotyki, prebiotyki, synbiotyki, substancje fitochemiczne, nienasycone kwasy tłuszczowe i inne.

Przykładem żywności funkcjonalnej mogą być:

  • margaryny zawierające fitosterole – związki roślinne zmniejszające wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego, które są polecane dla osób z hipercholesterolemią,
  • żywność probiotyczna, która zawiera żywe kultury bakterii fermentacji mlekowej, taka jak: jogurty, kefiry, fermentowane napoje mleczne,
  • płatki śniadaniowe wzbogacane w kwas foliowy,
  • produkty zbożowe wytwarzane z całego ziarna (np. płatki owsiane górskie), które są bogate w błonnik pokarmowy,
  • pieczywo z otrębami, czy jogurty z ziarnami zbóż, które są wzbogacone w błonnik pokarmowy będący składnikiem mającym udokumentowane profilaktyczne działanie w stosunku do choroby nowotworowej żołądka oraz jelit,
  • sól wzbogacona w jod, którego powszechne niedobory miały wpływ na pogorszenie zdrowia populacji,
  • fortyfikowane napoje (mleka) roślinne – wzbogacone w wapń – które pozwalają zapobiegać niedoborom tego składnika w grupie osób będących na dietach roślinnych,
  • majonezy o obniżonej zawartości cholesterolu.

Podsumowanie

Żywność funkcjonalna staje się dla konsumentów coraz bardziej atrakcyjna, a jej asortyment w ostatnich latach bardzo się powiększył. Jest ona korzystna dla zdrowia, a jednocześnie nadal jest to żywność naturalna w jej konwencjonalnej postaci, która korzystny efekt musi (według definicji) wykazywać przy jej spożyciu w zwyczajowych ilościach. Warto jednak zawsze zwracać uwagę na etykiety produktów spożywczych i czytać ich skład aby upewnić się, że uzyskanie efektu funkcjonalności danego produktu spożywczego nie odbyło się kosztem dodania do danego produktu substancji negatywnych dla zdrowia.

Małgorzata Kacprzak www.appetitus.pl

Bibliografia:

  1. Makala H.: Żywność funkcjonalna i jej znaczenie na współczesnym rynku, Przemysł Spożywczy 2018, t. 72(01), 18-22.
  2. Kudełka W.: Innowacyjny segment żywności wspierającej zdrowie człowieka, Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy 2011, t. 18, 290-302.
  3. Trela A., Szymańska R.: Żywność funckjonalna w profilaktyce zdrowotnej, Wszechświat 2018, t. 119, nr 1 – 3.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here