Wpływ kwasów tłuszczowych omega-3 na insulinooporność

0
962

O tym jak ważna w insulinooporności jest dieta oraz aktywność fizyczna wie już chyba każdy. Ale jak to jest z tłuszczami, a w szczególności z kwasami tłuszczowymi omega-3? Dlaczego są takie ważne oraz gdzie je znajdziemy i jak je przechowywać, aby cieszyć się ich dobroczynnymi właściwościami?

Zgodnie z obecną wiedzą jednym z ważnych czynników wpływających korzystnie na zmniejszenie ryzyka insulinooporności oraz zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę jest aktywność fizyczna i odpowiednia dieta. Dlatego też jedną z preferowanych diet o działaniu protekcyjnym jest dieta śródziemnomorska bogata w jedno i wielonienasycowe kwasy tłuszczowe, do których należą między innymi kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3. Najczęściej zalecane zmiany żywieniowe obejmują przede wszystkim zwiększenie w codziennej diecie błonnika z odpowiednich warzyw, owoców czy zbóż. Równocześnie zmniejszenie spożycia cukrów prostych, alkoholu oraz tłuszczu, przy jednoczesnym zachowaniu spożycia kwasów tłuszczowych omega-3 [7, 10].

Duże ilości tłuszczów w diecie, kwasów tłuszczowych nasyconych jaki i niski stosunek tłuszczu roślinnego do zwierzęcego mogą mieć działanie diabetogenne (procukrzycowe). Podczas gdy, kwasy tłuszczowe jednonienasycone oraz wielonienasycone mogą zmniejszyć wystąpienie cukrzycy typy 2 i jej powikłań. W naszej populacji najczęściej występuje nadmierne spożycie kwasów tłuszczowych omega-6 w stosunku do omega-3 [7, 8]. Dlatego też tak ważne jest aby zwrócić uwagę na spożycie kwasów tłuszczowych omega-3.

Tłuszcze nasycone i nienasycone

Tłuszcze są najbardziej skoncentrowanym źródłem energii, zawierają witaminy A, D, E i K rozpuszczane w tłuszczach oraz mogą być źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych [4].

Tłuszcze spożywcze dzielimy na tłuszcze nasycone i nienasycone. U osób, u których występuje insulinooporność zazwyczaj zaleca się ograniczenie spożycia produktów szczególnie bogatych w tłuszcze nasycone lecz nie całkowite ich wyeliminowanie ze względu na witaminy w nich rozpuszczone. Tłuszcze nasycone są to przede wszystkim tłuszcze pochodzenia zwierzęcego [10].

Natomiast tłuszcze nienasycone dzielimy na jednonienasycone i wielonienasycone [3]. Do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych należy rodzina kwasów tłuszczowych omega-3, w której skład wchodzą: kwas α-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz kwas dokozaheksaenowy (DHA). Są one niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu [6]. Dlatego też bardzo ważne jest, aby codziennie dostarczać je razem z pożywieniem [4, 8].

Występowanie kwasów tłuszczowych omega-3 w produktach spożywczych

Kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 występują w olejach rybnych oraz w roślinnych [10]. Głównym źródłem kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 są ryby morskie takie jak łosoś, makrela, tuńczyk, śledź oraz owoce morza [7, 8].

Jednakże w wyżej wymienionych produktach zwierzęcych występują głównie kwasy tłuszczowe EPA i DHA. Kwas ALA znaleźć można w produktach roślinnych: oleju rzepakowym, lnianym, oleju z orzechów włoskich, zielonych warzywach liściastych czy migdałach [4, 7, 8].

Kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 można znaleźć także w tranie otrzymywanym z wątroby dorsza atlantyckiego lub innych ryb z rodziny dorszowatych. Obecnie za jeden z najcenniejszych uważa się olej z wątroby rekina żyjącego w okolicy Nowej Zelandii i Tasmanii [5].

Przechowywanie produktów bogatych w kwasy tłuszczowe omega-3

Ze względu na to, że kwasy tłuszczowe omega-3 są kwasami tłuszczowymi nienasyconymi są bardzo podatne na proces utleniania pod wpływam światła, wysokiej temperatury oraz powietrza. Dlatego też zaleca się, aby produkty które są ich źródłem były przechowywane w warunkach chłodniczych, bez dostępu światła jak i powietrza. Największą pewność, że dostarczamy naszemu organizmowi kwasy tłuszczowe omega-3 daje nam spożywanie żywności przetworzonej na zimno lub nieprzetworzonej [2].

Wpływ kwasów tłuszczowych omega-3 na nasz organizm

Kwasy tłuszczowe omega-3 potencjalnie mogą mieć bardzo różnorodne działanie w naszym organizmie, jak na przykład:

• przeciwdziałanie otyłości (przyczyniają się do ograniczania masy tkanki tłuszczowej),

  • zmniejszanie uwalniania glukozy z wątroby,

  • hamowanie rozwoju choroby niedokrwiennej serca oraz choroby wieńcowej serca,

  • hamowanie rozwoju cukrzycy typu II,

  • normalizowanie ciśnienia krwi,

  • działanie: przeciwzakrzepowe, antyarytmiczne, przeciwmiażdżycowe, redukujące stężenie triglicerydów (TG) – wpływają korzystanie na profil lipidowy krwi,

  • działanie przeciwzapalne i przeciwalergiczne (polegające na hamowaniu nadmiernej odpowiedzi immunologicznej) [4, 7, 8].

    Kwasy tłuszczowe omega-3 mogą wykazywać działanie poprawiające wrażliwość komórek na insulinę oraz zmniejszać stłuszczenie wątroby i wskaźniki stanu zapalnego [7].

    Kwasy tłuszczowe EPA oraz DHA wpływają na przyspieszenie metabolizmu, zmniejszenie apetytu oraz uczucia sytości. Kwasy tłuszczowe omega-3 zmniejszają wydzielanie glukozy z wątroby, pomagają w ograniczeniu masy tkanki tłuszczowej, zwiększając spalanie kwasów tłuszczowych oraz hamują powstawanie tłuszczów w organizmie. Dzięki temu obniżają stężenie TG w wątrobie, co zapobiega jej stłuszczeniu. Zmniejszają również stężenie TG pomiędzy włóknami mięśniowymi dzięki czemu wykazują działanie ochronne przed insulinoopornością [7, 8]. U osób, u których występuje zespół metaboliczny kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3 mogą przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego. Jak również zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego i zmniejszenia stężenia cholesterolu frakcji LDL, przy jednoczesnym zwiększeniu stężenia cholesterolu frakcji HDL oraz obniżeniu stężenia triglicerydów [8].

    Kwasy tłuszczowe omega-3 wykazują pozytywny wpływ na zapobieganie i odwracanie insulinooporności. Jednakże spożycie tych tłuszczów powinno być częścią ogólnego zdrowego stylu życia, który obejmuje między innymi kontrolę masy ciała, aktywność fizyczną oraz zmniejszenie spożycia cukrów rafinowanych, kwasów tłuszczowych omega-6, tłuszczów nasyconych i trans [1].

Mimo, że wiele chorób łączy wspólny czynnik – insulinooporność, dietoterapia tych schorzeń różni się od siebie. Dlatego też zalecenia dietetyczne dotyczące spożycia tłuszczów i kwasów tłuszczowych omega-3 muszą być kompleksowe, uwzględniać choroby i indywidualne zapotrzebowanie [6, 9].

Autor: mgr Barbara Czosnowska 
Magister inżynier Dietetyki oraz Technologii Żywności i Żywienia Człowieka, absolwentka Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Współautorka publikacji naukowej pt. “Comparison of the consumption of n-3 and n-6 acids by adults following a vegetarian and traditional diet” (1st International Electronic Conference on Food Science and Functional Foods). Podczas studiów uczestniczyła w Studenckim Kole Naukowym Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego – Collegium Medicum

Bibliografia

  1. Fedor D, Kelley DS. Prevention of insulin resistance by n-3 polyunsaturated fatty acids. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2009 Mar;12(2):138-46. doi: 10.1097/MCO.0b013e3283218299. PMID: 19202385.

  2. Jamrozik P. Termiczna trwałość kwasów omega-3. 2012. [z dnia 07.11.2020] z https://www.mp.pl/pacjent/dieta/lista/64142,termiczna-trwalosc-kwasow-omega-3.

  3. Szponar, L. (2017). Tłuszcze. W: M. Jarosz (red.), Normy Żywienia dla populacji Polski. (56-72). Warszawa: Instytut Żywności i Żywienia

  4. Marciniak-Łukasiak K. Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega-3. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. 2011. 6 (79): 24 – 35.

  5. Materac E. i in., Rola kwasów tłuszczowych omega-3 i omgea-6 w organizmie człowieka. Bromatologia i chemia toksykologiczna. 2013. tom XLVI (2): 225 – 233.

  6. Olszanecka-Glinianowicz M. Dobre i złe tłuszcze w diecie. 2013. [z dnia 07.11.2020] z https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/87897,dobre-i-zle-tluszcze-w-diecie.

  7. Rosołowska-Huszcz D. Działanie kwasów tłuszczowych za pośrednictwem receptorów błonowych a znaczenie tłuszczu w profilaktyce dietetycznej cukrzycy typu 2. Diabetologia Praktyczna. 2011. tom 12. nr 2: 42-51.

  8. Sicińska P. i in., Suplementacja kwasami omega w różnych chorobach. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2015. tom 69: 838-852.

  9. Skrypnik D. i in., Dietoterapia wybranych chorób. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2013. tom 4. nr 2: 80–89.

  10. Suliburska J. Kuśnierek J. Czynniki żywieniowe i pozażywieniowe w rozwoju insulinooporności. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2010. tom 1. nr 3: 177–183.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here