Mikrobiota jelitowa – jaki ma wpływ na zdrowie?

0
42

Przeprowadzone w ciągu ostatnich kilku lat liczne badania i analizy potwierdzają, że na nasze zdrowie w dużej mierze wpływa stan naszych jelit. Dziś wiemy, że narząd ten nie służy wyłącznie do trawienia i wchłaniania pokarmów, ale przyczynia się w sposób bezpośredni lub pośredni do prawidłowego funkcjonowania wielu innych układów i narządów organizmu. Jelita człowieka są miejscem bytowania wielu drobnoustrojów, które nazywamy mikrobiotą jelitową, a jej wielkość jest szacowana nawet na 2 kg. W warunkach odpowiedniego składu mikrobioty pełni ona funkcję wspomagającą pracę całego organizmu. Jeżeli jednak z różnych przyczyn skład mikrobioty jelitowej jest zaburzony, czyli dochodzi do tzw. dysbiozy jelitowej, może ona niekorzystnie wpływać na zdrowie. Wykazano związek pomiędzy dysbiozą jelitową, a chorobami, takimi jak: otyłość, cukrzyca, insulinooporność, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroba nowotworowa jelita grubego, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, zespół jelita drażliwego, depresja, alergia i wiele innych.

Czynniki powodujące dysbiozę jelitową

Mikrobiota jelitowa tworzy się w organizmie swojego gospodarza tuż po jego narodzinach (w pierwszych dniach i miesiącach życia dziecka na jej skład ma wpływ forma porodu oraz obecność lub brak karmienia piersią), a następnie zmienia się przez całe jego życie w zależności od wielu czynników, takich jak wiek, styl życia, obecność lub brak nałogu palenia tytoniu, warunki sanitarne, czy przebyte choroby i sposoby ich leczenia. Również stosowane leki, takie jak antybiotyki, inhibitory pompy protonowej czy popularnie stosowane niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą wpływać niekorzystnie na kondycję zdrowotną jelit. W znacznym stopniu na skład oraz funkcję drobnoustrojów zamieszkujących przewód pokarmowy ma dieta.

Zachowania żywieniowe niesprzyjające mikrobiocie jelitowej

W badaniach naukowych możemy spotkać się z określeniem ,,diety typu zachodniego” jako sposobu żywienia, który zaburza prawidłowy skład i funkcję mikrobioty jelitowej. Oznacza to dietę bogatą w przetworzone produkty spożywcze, dostarczające dużej ilości tłuszczów oraz białek zwierzęcych, rafinowanych cukrów oraz niewielkiej ilości błonnika pokarmowego. Takie zestawienie przyczynia się do powstawania przewlekłego stanu zapalnego w organizmie, a w konsekwencji do zwiększenia przepuszczalności jelit. Badania wskazują, że w warunkach przepuszczalności bariery jelitowej dla lipopolisacharydu bakteryjnego, czyli wysoce prozapalnego elementu ściany komórkowej bakterii, powstaje zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy typu II oraz insulinooporności.

Konserwanty, w tym najpopularniejsze: kwas benzoesowy i jego sole, kwas sorbinowy i jego sole, czy azotyn sodu, emulgatory, takie jak lecytyny, mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych, które są dodawane do żywności w celu poprawy jej struktury i stabilności, barwniki, regulatory kwasowości, środki aromatyzujące i wzmacniacze smaku to częste dodatki do żywności. Wykazano, że ich duża obecność w codziennej diecie może przyczyniać się do zmniejszenia różnorodności mikrobiologicznej jelit, prowadząc do jej dysbiozy i zmian w jej funkcjonowaniu.

Jakich produktów zatem unikać?

  • przetworzonych produktów mięsnych i wędliniarskich,
  • chipsów, wafelków, ciasteczek i innych wyrobów cukierniczych,
  • kolorowych lodów i deserów w plastikowych opakowaniach,
  • serków topionych, ,,kolorowego” nabiału (np. smakowe jogurty pitne i mleka
  • słodkich napojów gazowanych,
  • większości dań gotowych: mrożonych zapiekanek czy pizzy,
  • produktów typu instant: sosów i zup w proszku

Jest to oczywiście uogólnienie i należy pamiętać o tym, aby zawsze sprawdzić skład danego produktu spożywczego, jednakże wymienione grupy produktów zazwyczaj zawierają duże ilości sztucznych dodatków i cechują się niekorzystnym składem. Porównując etykiety produktów spożywczych w sklepie mamy możliwość wyboru lepszej oferty, zawierającej mniej dodatków lub niezawierającej jej wcale.

Ksenobiotyki, czyli substancje, które nie są wytwarzane w organizmie człowieka, ale mogą występować w jego środowisku i wywierać liczne efekty toksyczne (np. niektóre związki powstające podczas obróbki żywności, leki oraz alkohol) mogą niekorzystnie wpływać na skład i funkcje mikrobioty jelitowej. Wykazano, że przewlekłe nadmierne spożywanie alkoholu istotnie oddziałuje na mikrobiotę jelitową. Ponadto, alkohol zaburza trawienie, w szczególności proces wchłaniania tłuszczów, witamin oraz związków mineralnych. Jednorazowa ekspozycja na alkohol wydaje się nie mieć znaczącego negatywnego skutku na stan mikrobioty jelitowej, zagrożeniem natomiast jest długotrwałe, przewlekłe przyjmowanie tego ksenobiotyku.

Elementy diety wspierające prawidłowy skład i funkcje mikrobioty jelitowej

Największy wpływ na skład mikrobioty jelitowej wykazują probiotyki i prebiotyki. Probiotyki to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Właściwości korzystnych bakterii są zależne od szczepu. Natomiast prebiotyki to pożywka dla bakterii jelitowych organizmu – są nimi produkty, które będą sprzyjały wzrostowi naszych mikroorganizmów. Obecność w przewodzie pokarmowym zarówno probiotyków, jak i prebiotyków stymuluje wzrost i aktywność niektórych gatunków drobnoustrojów.

Błonnik pokarmowy – znajdujący się w roślinach strączkowych, warzywach, owocach, orzechach, a także zbożach, zwłaszcza w produktach zbożowych pełnoziarnistych (płatki zbożowe, otręby, ryż brązowy, makarony pełnoziarniste) ma niewątpliwie korzystny wpływ na zdrowie, w tym także na mikrobiotę jelitową. Niektóre produkty bogate w błonnik są uważane za prebiotyki, ponieważ nie ulegają one trawieniu, przez co stanowią „pożywkę” dla bakterii jelitowych i pobudzają ich wzrost oraz aktywność.

Żywność fermentowana – kiszonki, takie jak popularne ogórki czy kapusta kiszona także mają korzystny wpływ na skład mikrobioty jelitowej, bowiem w czasie fermentacji powstają szczepy bakterii probiotycznych. Niestety w wyniku pokonania drogi od jamy ustnej do jelita grubego ilość bakterii zmniejsza się i do jelita ,,dostaje się” tylko część tych bakterii. Mimo to, niewątpliwie warto włączyć kiszonki do swojego menu.

Przeprowadzono badanie, w którym przeanalizowano wpływ spożycia brokułów na mikrobiotę jelitową u zdrowych osób dorosłych. Brokuły, oprócz tego że są źródłem błonnika pokarmowego, dostarczają także cennych składników odżywczych takich jak glukozynolany, których nieaktywne formy mogą być przekształcane przez drobnoustroje przewodu pokarmowego do bioaktywnych izotiocyjanianów. Wykazano, że spożycie 200 g porcji gotowanych brokułów dziennie wpływa pozytywnie na skład mikrobioty jelitowej. Więcej o niezwykle korzystnych właściwościach brokułów i zawartych w nich izotiocyjanianach pisaliśmy tutaj: https://insulinoopornosc.com/sulforafan/. Przeprowadzone badanie pozwoliło wysnuć wniosek, że dodatkowe korzyści zdrowotne wynikające ze spożycia brokułów są możliwe dzięki zwiększeniu biodostępności glukozynolanów przy udziale drobnoustrojów przewodu pokarmowego.

Podsumowanie

Dieta jest jednym z głównych czynników modyfikowalnych mających wpływ na skład oraz funkcję mikrobioty jelitowej. Dieta zachodnia, uboga w błonnik, bogata w białko zwierzęce, tłuszcze, cukry oraz dużą ilość soli jest niewątpliwie czynnikiem niekorzystnie wpływającym na skład drobnoustrojów jelitowych. Stosowanie diety niskowęglowodanowej powoduje zmniejszenie różnorodności w składzie mikrobioty. Odpowiedni sposób żywienia może natomiast obniżać ryzyko rozwoju chorób wywołanych przez dysbiozę jelitową. Najbardziej korzystnie na skład mikrobioty wpływa stosowanie diety z ograniczoną ilością mięsa, o dużej zawartości produktów roślinnych, takich jak warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz nasiona roślin strączkowych, dostarczających błonnika pokarmowego.

Źródło:

  1. Szynal K., Polaniak R., Górski M. i wsp.: Żywność przetworzona i dodatki do żywności
    w kontekście dysbiozy oraz jej konsekwencji zdrowotnych, Postępy Mikrobiologii – Advancements of Microbiology 2021, 60, 3, 223–230.
  2. Adamiak J., Herbert M.: Wpływ mikrobioty jelitowej na stan zdrowia w: Wybrane aspekty stanu zdrowia osób mieszkających na terenie Polski – przegląd i badania. Tom 1, pod red. Bujalska B., Kalbarczyk K., Lublin 2021, 249-257.
  3. Kaczmarek JL, Liu X, Charron CS, et al. Broccoli consumption affects the human gastrointestinal microbiota. J Nutr Biochem 2019, 63: 27-34.
  4. Jeziorek M., Regulska-Ilow B.: Składniki diety i ksenobiotyki a skład mikrobioty jelitowej, Hygeia Public Health 2019, 54(3): 131-143.
  5. Ostrowska L.: Wpływ mikrobioty jelitowej na zaburzenia metaboliczne i otyłość — punkt widzenia internisty i dietetyka, Gastroenterologia Kliniczna 2016, tom 8, nr 2, 62-73.

 

www.appetitus.pl

https://www.facebook.com/DietetykAppetitus 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here