Obecny na froncie opakowania produktu spożywczego prostokąt z literami od A do E oraz polami w kolorach kojarzących się z sygnalizacją świetlną to system Nutri- Score. System ten rozważany jest przez UE jako obowiązkowa metoda znakowania, informująca o wartości odżywczej produktu. Eksperci z zakresu żywienia zauważyli jednak, że znakowanie to może wprowadzić w błąd konsumenta. Szczegółowych informacji dostarcza raport pod tytułem „Opinia polskich specjalistów z zakresu żywienia na temat znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą”.

Czym jest system Nutri Score?

System Nutri-Score (NS) to oznakowanie graficzne, wykorzystujące znane ze świateł drogowych kolory, od ciemnozielonego do ciemnopomarańczowego/ czerwonego, a także litery od A do E.  Oznakowanie umieszczane jest na froncie opakowania.

System Nutri-Score został opracowany we Francji, przez zespół ekspertów pod kierownictwem prof. Serge Hercberga oraz Agencji ds. Żywności, Środowiska, Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (ANSES), a także Rady ds. Zdrowia Publicznego (HCSP).

Nutri-Score opiera się na obliczeniu wskaźnika wartości odżywczej wyrażonego w punktach. W systemie tym za najbardziej pożądane w diecie uznaje się produkty spożywcze opatrzone literą A i ciemnozielonym kolorem (kolor zielony- wedle sygnalizacji świetlnej “idź”, czyli sięgaj po ten produkt jak najczęściej).

Natomiast za najmniej korzystne uznawane są produkty z literą E i ciemnopomarańczowym/ czerwonym kolorem (“stop”, czyli wybieraj ten produkt jak najrzadziej).

Do obliczeń wskaźnika wybrano składniki, które należy ograniczać (cukry, kwasy tłuszczowe nasycone, sód oraz wartość energetyczna), a także składniki uznane przez twórców Nutri-Score za korzystne dla zdrowia, czyli: błonnik, białko, warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, orzechy, oleje takie jak rzepakowy, z orzechów włoskich a także oliwę z oliwek.

Raport „Opinia polskich specjalistów z zakresu żywienia na temat znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą”

Trwają prace mające na celu wprowadzenie w Unii Europejskiej wspólnego i obligatoryjnego systemu znakowania produktów wartością odżywczą. Ze względu na to, że Nutri-Score jest jednym z rozważanych rozwiązań, bardzo ważne jest poznanie jego zalet i wad oraz tego w jaki sposób może on wpływać na zdrowie społeczeństwa.

W tym celu, w bieżącym roku zostało przeprowadzone badanie dotyczące opinii polskich specjalistów z zakresu żywienia i dietetyki dotyczące znakowania produktów wartością odżywczą, w szczególności systemem Nutri-Score.

Ogólnopolskie badanie przekrojowe objęło 75 specjalistów, których rekrutowano spośród członków Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk, Polskiego Towarzystwa Dietetyki, Polskiego Stowarzyszenia Dietetyków, a także wśród wykładowców oraz badaczy kształcących na kierunku dietetyka. Według badanych system Nutri-Score w obecnej formie posiada istotne wady.

Wady systemu Nutri-Score

Według specjalistów idealne oznaczenie powinno być czytelne oraz zrozumiałe i proste. Ponadto powinno być zgodne z zaleceniami zdrowego żywienia, uwzględniające aktualny stan wiedzy oraz być pomocne w edukacji żywieniowej i pozwalające obiektywnie porównywać produkty z tej samej grupy.

Badani specjaliści zauważyli, że pomimo iż system Nutri-Score na podstawie znaku graficznego pozwala podjąć szybką decyzję podczas zakupów, to jednak nie zagwarantuje, że wybór jedynie produktów z najwyższą oceną pozwoli na skomponowanie zbilansowanej diety.

Do wad obecnej formy Nutri-Score zaliczono również: brak uwzględnienia stopnia przetworzenia produktu (co wiąże się z tym, że wysoką ocenę otrzymują również produkty wysoko przetworzone), a także pełnej wartości odżywczej (wymieniono m.in. związki bioaktywne, które w sposób istotny decydują o właściwościach prozdrowotnych danego produktu). Ponadto Nutri-Score nie różnicuje produktów pod względem naturalnie występujących składników, a tych które zostały dodane w procesie produkcji.

Według opinii badanych ekspertów system ten nie posiada większości cech wskazanych przez nich jako pożądane. Algorytm tego systemu nie wyróżnia wielu produktów uznawanych za korzystne dla zdrowia człowieka, co oznacza, że system w obecnej formie nie może spełniać aktualnych zaleceń żywieniowych oraz nie może być w pełni zgodny z zaleceniami zdrowego żywienia.  

Jak zauważyli eksperci, konsument powinien wiedzieć jakie składowe, w jakim stopniu wpływają na wyróżnienie danej barwy i litery na grafice systemu. Konsument widząc oznaczenia systemu Nutri-Score na opakowaniu, nie wie co dokładnie to oznacza, w jaki sposób zostało wyliczone i w jaki sposób należy to interpretować.

Specjaliści zaznaczyli, że brak tej wiedzy może skutkować tym, iż kupujący będą zaliczać produkty bez oznaczenia Nutri-Score lub z literami od C do E jako takie, które należy drastycznie ograniczyć z diety. Natomiast te produkty, które oznaczone są literami A lub B jako takie, które można jeść bez ograniczeń.

Wiąże się to z ryzykiem ograniczenia wielu cennych produktów, które nie posiadają oznaczenia (warto zaznaczyć, że podobnie jak inne systemy znakowania, NS nie dotyczy produktów, na których oznakowanie wartością odżywczą nie jest wymagane, co oznacza, że produkty nieprzetworzone, jednoskładnikowe takie jak owoce czy warzywa takich oznaczeń nie będą posiadać), a także nadmiernego spożycia produktów, które pomimo wysokiego stopnia przetworzenia otrzymały wysoką ocenę według algorytmu Nutri-Score.

Przykładem w raporcie jest pizza, która może posiadać oznaczenie NS z zielonym symbolem A lub B. Dla konsumenta będzie to jednoznaczną informacją wskazującą na korzystne spożywanie pizzy często oraz w dużych ilościach, co oczywiście nie jest korzystne pod względem zdrowotnym. Specjaliści przypomnieli, że kolor zielony na opakowaniu odnosi się do 100 g produktu, a nie do faktycznie spożytej porcji.

Do czego służy system Nutri-Score?

System Nutri-Score ma służyć między innymi do porównywania produktów w ramach jednej kategorii. Eksperci dostrzegli jednak bardzo duże ryzyko wiążące się z tym, że konsumenci będą porównywać produkty pomiędzy kategoriami (przez co może zdarzyć się, że pizza z symbolem A będzie uznawana za coś tak samo wartościowego jak pełnoziarniste pieczywo z tym samym symbolem).

Eksperci dodali również, że system Nutri-Score faworyzuje produkty wysoko przetworzone kosztem nisko przetworzonych oraz żywności naturalnej.

Zdecydowana większość ekspertów opowiedziała się za koniecznością zmodyfikowania systemu Nutri-Score przed jego ewentualnym wprowadzeniem jako obligatoryjny.

Źródła:
Panczyk M. i in.:“Opinia polskich specjalistów z zakresu żywienia na temat znakowania produktów spożywczych wartością odżywczą”. Raport z ogólnopolskiego badania przekrojowego. 2022r.