Fitoterapia w gospodarce węglowodanowej

0
51

Cukrzyca jest chorobą zaburzającą przemianę węglowodanów, białek, tłuszczów, witamin i składników mineralnych. Celem leczenia cukrzycy jest oczywiście wyrównanie zaburzeń metabolicznych, ustąpienie subiektywnych dolegliwości oraz przywrócenie pełnej sprawności fizycznej i psychicznej organizmu. Dieta oraz aktywność fizyczna są tutaj nieodzownymi elementami leczenia, tuż przy stosowaniu farmaceutyków. Celem diety jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania organizmu oraz zabezpieczenie przed negatywnymi skutkami błędów żywieniowych, dąży do utrzymania lub poprawy poziomu życia.

Jak na wszystkie schorzenia nasze wspaniałe babcie wynajdą w szafce różne ziółka bądź roślinne magiczne przetwory, tak i na schorzenia węglowodanowe/ cukrzyków się coś znajdzie. Od wieków nasi przodkowie wykorzystywali wszystko, co rośnie wokół, by móc wyleczyć różne dolegliwości. Nie myśleli o tym, jak to „działa”, ważne, że pomaga i jest skuteczne. Dzisiaj, kiedy świat wybiegł szybko do przodu, świat nauki się w szybkim tempie rozwija, coraz częściej możemy odpowiadać na pytanie „dlaczego tak się dzieje?”. Gwałtowny rozwój farmakologii znacznie zmniejszył znaczenie fitoterapii. Natomiast w ostatnich latach wzrasta ilość badań naukowych wskazujących na prawdopodobne działanie przeciwcukrzycowe oraz wspomagające leczenie i profilaktykę.

Postaram się przybliżyć najważniejsze roślinki, które mogą wspomagać leczenie cukrzycy. Dla wyjaśnienia, fitoterapia nie może być zamiennikiem farmakoterapii. Obie dziedziny mają sobie pomagać, a fitoterapia stanowi tu raczej dodatek do lekarstw bądź może działać zapobiegawczo. Wiele badań dotyczy testów in vivo na zwierzętach bądź in vitro na komórkach ludzkich.

A więc pierw ze swojego podwórka, nasze krajowe, polskie „surowce roślinne”. Wykazano, że związki czynne niektórych roślin mają działanie hipoglikemizujące. Są nimi glukokininy, Które hamują wytwarzanie lub zaburzają funkcję glukagonu, co w konsekwencji zmniejsza poziom glukozy we krwi. Jest to hormon, którego zadaniem jest podwyższenie stężenia glukozy we krwi przez rozkład glikogenu, zmagazynowanego w wątrobie do glukozy. Magiczne ! W taki sposób mogą działać m.in. liście borówki czernicy, ziele rutwicy lekarskiej, kłącze perzu właściwego, liść i korzeń pokrzywy zwyczajnej czy znamiona kukurydzy. Również inne substancje hipoglikemizujące występują w roślinach. Na przykład wyciągi wodne ziół tj. pokrzywy zwyczajnej, mniszka lekarskiego, jemioły czy mirtu mogą hamować działanie α-glukozydazy. α-glukozydazy są enzymami, które rozkładają w jelicie cienkim cukry złożone do glukozy; hamowanie tego enzymu powoduje wolniejsze wchłanianie glukozy. Stosowane są one jako doustne leki hipoglikemizujące w cukrzycy typu 2. Inne zaś mogą być wykorzystywane jako suplementy dietetyczne zamiast produktów skrobiowych. Surowce tj. aloes, gurmar, guar, owoce balsamiki, nasienie szarańczynu, tominambur czy nasiona kozieradki dostarczają głównie produkty polisacharydowe (odpowiedniki skrobi ale niezawierającej glukozy), np. Inulina czy galaktomannany.

Opiszę teraz krótko niektóre surowce oraz substancje o właściwościach przeciwcukrzycowych.

  1. Liść borówki czernicy (Folium Myrtilli)

Wyciągi z liści czernicy mogą obniżać poziom triglicerydów i cholesterolu, zmniejszają stężenie glukozy we krwi (choć istnieją sprzeczne opinie), wykazują działanie grzybobójcze i wirusostatycznie. Stosowane są w mieszankach z innymi surowcami o podobnym działaniu. W dawkach 1,5 g/kg masy ciała może wywołać objawy zatrucia.

Owoce czernicy są używane głównie w profilaktyce powikłań cukrzycowych oraz leczenia chorób siatkówki szczególnie u osób w wieku podeszłym i w cukrzycy.

  1. Ziele rutwicy (Herba Galegae; Rutwica lekarska Galea officinalis L.)

Surowcem są młode, jasnozielone, szczytowe pędy oraz liście, zebrane w okresie kwitnienia. Reguluje funkcje kory nadnerczy oraz powoduje niewielkie obniżenie poziomu cukru we krwi. Stosowanie ziela  rutwicy z innymi lekami obniżającymi poziom cukru we krwi może potęgować ich działanie hipoglikemiczne. Najczęściej jest składnikiem mieszanek ziołowych.

3. Kłącze perzu właściwego (Rhizonia Agropyri), Perz właściwy Agropyron repens L.

Perz występuje jako chwast pól, łąk i ogrodów 😊 Jest bogaty w polifruktany, działa moczopędnie ułatwiając tym samym usuwanie szkodliwych produktów przemiany materii. Wspomaga również obniżanie poziomu cholesterolu. Stanowi składnik wielu mieszanek ziołowych.

  1. Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioca L.)

Korzeń pokrzywy najczęściej jest stosowany w terapii przerostu gruczołu krokowego. Korzeń oraz liść pokrzywy są dobrymi inhibitorami (właściwości hamujące) α-glukozydazy i wykorzystywane są w początkowych stadiach cukrzycy typu 2. Stanowią  składnik mieszanek ziołowych i innych preparatów o różnym profilu terapeutycznym.

  1. Znamię kukurydzy zwyczajnej (Stigma Maydis), Kukurydza zwyczajna Zea mays L.

 W czasie kwitnienia znamiona słupków wysuwają się na zewnątrz kolby i są one podczas zbioru dojrzałych kolb obrywane. W badaniach in vitro frakcja polifenolowa kukurydzy hamuje proces glikacji białek w hiperglikemii (przy zawartości 50 mg/g polifenoli – 70% obniżenie). Ale niewiele badań potwierdza ich działanie hipoglikemiczne. Natomiast wyciągi wodne ze znamion kukurydzy stosowane są w stanach obniżonej krzepliwości krwi, zapaleniach dróg moczowych czy reumatyzmie. Wykazują wspomagające działanie w początkowych stanach cukrzycy typu 2 i w otyłości oraz obrzękach spowodowanych niewydolnością nerek i serca.

  1. Mniszek lekarski ( Taraxacum officinale)

Jako surowiec wykorzystywany jest korzeń oraz ziele mniszka. W postaci naparu, maceratu (olej), soku ze świeżego ziela czy suchego ekstraktu ma działanie hipoglikemiczne.

  1. Morwa biała ( Morus Alba ssp.)

Liście morwy są stosowane w formie naparów i odwarów do oczyszczania  krwi,  jako  środek  przeciwgorączkowy,  moczopędny oraz pobudzający laktację. „Za  efekty  antyhiperglikemiczne  odpowiedzialne  są  zawarte w liściach  morwy  cukry  złożone,  zawierające  w  swojej  strukturze  azot  i wykazujące  –  podobne  do  syntetycznych  leków  przeciwcukrzycowych  -działanie inhibicyjne w stosunku do  α- i β-glukozydazy”. Reduktaza aldozy w organizmie syntetyzuje nadmiar glukozy do sorbitolu, a odkładający się nadmiernie w organizmie sorbitol prowadzi do powikłań cukrzycowych (np. neuropatii). Flawonoidy morwy białej (kwercetyna i kwercetryna) działają hamująco w stosunku do reduktazy aldozy. Korzystne  jest  również  stosowanie  ekstraktu  z  liści  morwy  w  połączeniu  z  ekstraktem  z  propolisu. Badania kliniczne wykazały, że w  czasie  1.  miesięcznego  przyjmowania  liści morwy z propolisem  wystąpił znaczny spadek poziomu glikemii na czczo i hemoglobiny glikowanej HbA1c.

  1. Gorzki melon (Momodrdica charantia) (Przepękla lub balsamka ogórkowata)

Surowce lecznicze w postaci ekstraktów z nasion, soku z owoców czy proszku z liści. Owoce stosuje się do obniżenia poziomu cukru we krwi i poprawienia tolerancji glukozy w cukrzycy typu 2. Związki zawarte w przepękli hamują wchłanianie glukozy w jelicie cienkim oraz wpływają na wzrost zużycia glukozy przez komórki. W badaniach na zwierzętach wykazano działanie stymulujące insulinę (wzmaga wydzielanie insuliny i potęguje jej efekt), a badania kliniczne potwierdziły dobre działanie hipoglikemizujące u pacjentów z cukrzycą typu 2 oraz zwiększające wrażliwość na insulinę. Przy tej roślince bym się zastanowiła, czy mimo swoich dobroczynnych korzyści jest odpowiednia dla osób z IO. 😉 Trwają dalsze badania nad mechanizmami działania tego owocu, gdyż jest brak wystarczających dowodów na jego skuteczność.

  1. Guar (guaren)

Guma guar otrzymywana z nasion Cyamopsis Tetragonolobus L. Jest polisacharydem, który pęcznieje pod wpływem wody. Zmniejsza uczucie głodu oraz hamuje wchłanianie glukozy w jelitach. Jest składnikiem preparatów stosowanych wspomagająco w leczeniu cukrzycy oraz otyłości.

  1. Fasola pospolita (Phaseolus vulgaris L)

Wykorzystywana w celach leczniczych jest owocnia fasoli, a dokładnie strąki bez nasion. Wyciągi z owocni działają moczopędnie i obniżają stężenie glukozy we krwi. Odwary stosuje się głównie w schorzeniach nerek, moczowodów i pęcherza, pomocniczo w kamicy nerkowej oraz początkowych stanach cukrzycy typu 2.

  1. Kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecim L.)

Kozieradka może być stosowana jak herbata, a nasiona jako przyprawa. Aminokwas wyizolowany z kozieradki stosowany w dawce 50 mg/kg/dzień przez miesiąc spowodował zmniejszenie stężenia glukozy we krwi oraz normalizację stężeń lipidów i kwasu moczowego. Wykazano również, że działanie to jest niezależne od insuliny.

Haeri M.R.,  Limaki H.K., White H.J.B., White K.N. Noninsulin dependent anti-diabetic activity of (2S, 3R, 4S)  4-hydroxyisoleucine of fenugreek (Trigonella foenum  graecum) in streptozotocin-induced type I diabetic  rats. Phytomedicine 2012; 19: 571–574

  1. Żel aloesowy ( Aloe Gel)

Żel aloesowy we wspomaganiu leczenia cukrzycy uzyskuje się ze specjalnie preparowanych liści aloesu zwyczajnego oraz drzewiastego. Podczas badania na myszach z wywołaną cukrzycą typu II wykazano większą wrażliwość komórek na insulinę oraz zmniejszenie poziomu glukozy we krwi po stosowaniu żelu aloesowego. Również badania kliniczne wskazują na tę zależność.

  1. Gurmar (Gymnema sylvestris)

Gurmar zawiera wyjątkową substancję – gurmarynę. Znieczula ona kubki smakowe i powoduje brak słodkiego smaku potraw ! Zmniejsza tym samym apetyt na słodkie 😊. Ponadto pomaga przywrócić homeostazę węglowodanową, obniża poziom glikemii na czczo, HBAtc i lipidów w surowicy krwi. Zmniejsza również zapotrzebowanie na insulinę oraz doustne leki hipoglikemizujące.

Na rynku występują różne preparaty stosowane w fitoterapii cukrzycy.  Odpowiednio  dobrane  zestawy  ziół,   zwykle  w  postaci naparów, mają korzystny wpływ na metabolizm  – w tym węglowodanów.  Preparaty te mają na celu wspomaganie leczenia. Należy skonsultować z osobą prowadzącą leczenie spożywanie owych preparatów oraz dokładnie zapoznać się ze składem oraz działaniem.

Roślin i ziół jest dużo więcej, większość z nich ma działanie wielokierunkowe, natomiast mimo korzystnych efektów ich stosowania nie każdy może sobie pozwolić na stosowanie każdego. Jak to się mówi: „ Dla wszystkich, ale nie dla każdego” 😉

Napisała: lic. Paulina Pobłocka – stażystka w Fundacji Insulinooporność – zdrowa dieta i zdrowe życie, absolwentka dietetyki na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.

Bibliografia:

Fitoterapia i leki roślinne. Wydawnictwo Lekarskie PZWL 2007

Kim K., Kim H., Kwon J. i wsp. Hypoglycemic and  hypolipidemic effects of processed Aloe veragel in  a mouse model of non-insulin-dependent diabetes  mellitus. Phytomedicine 2009; 16: 856–863.

Devaraj S., Yimam M. Brownell L.A., Jialal I., Singh  S., Jia Q. Effects of aloe vera supplementation in subjects with prediabetes/metabolic syndrome. Metabolic Syndrome and Related Disorders 2013; 11: 35–40

Rzepa M. Cukrzyca i wspomaganie jej leczenia środkami  pochodzenia roślinnego. Akademia medyczna im. Piastów śląskich we Wrocławiu, 2008

Suliburska J., Matuszak M. Diabetes mellitus type 2 — supportive therapy. Selected supplements and the role of probiotics and physical activity. Viamedica 2013.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here