Mukowiscydoza a insulinooporność. Co jeść?

0
390
mukowiscydoza

Mukowiscydoza jest przewlekłą chorobą genetyczną. Wpływa ona na działanie wielu narządów w organizmie. Symptomy pojawiają się w różnych okresach życia. Najczęściej występują zaraz po urodzeniu lub we wczesnym dzieciństwie.

Objawy

Główne objawy ze strony układu oddechowego to przewlekły kaszel, duszność, obturacja oskrzeli. Często występują zakażenia pałeczką ropy błękitnej i gronkowcem złocistym. Obserwuje się także zaburzenia odżywiania u pacjentów. Przyczyn tego stanu jest wiele. Należą do nich: zwiększony wydatek energetyczny, niewydolność wewnątrzwydzielnicza trzustki, zaburzenia trawienia i wchłaniania, błędy dietetyczne.

Nadprodukcja gęstego i lepkiego śluzu przyczynia się do blokowania przewodów trzustkowych. Z tego powodu przyjmowane pokarmy są w nieodpowiedni sposób trawione i wchłaniane. Około 70% chorych cierpi na niedożywienie. Występuje u nich niedobór masy ciała i wzrostu. Częstym objawem są także niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Inne schorzenia i insulinooporność

Mukowiscydozie towarzyszy wiele innych chorób. Jedną z nich jest choroba refluksowa przełyku. Ma ona związek z dłuższym czasem opróżniania żołądka, wysoką zawartością tłuszczu w diecie oraz niektórym lekami. Zmniejszona liczba komórek β– trzustki wysp Langerhansa powoduje opóźnienie i obniżenie poziomu wydzielania insuliny. Szacuje się, że cukrzyca występuje u 30% chorych na mukowiscydozę w wieku powyżej 18 lat.

U chorych na mukowiscydozę bez towarzyszącej cukrzycy występuje często oporność na insulinę. Zależy ona od stopnia zaawansowania choroby. Insulinooporność nasilają różnego rodzaju zakażenia. Przy mukowiscydozie z współistniejącą cukrzycą obserwuje się insulinooporność spowodowaną zmniejszonym wyłapywaniem glukozy przez tkanki obwodowe oraz złym hamowaniem wątrobowej produkcji glukozy przez insulinę. Insulinooporność wykazuje dominujące działanie w sytuacjach stresowych, w czasie zaostrzenia choroby oraz przy zakażeniach ostrych. U 15% chorych stwierdzono hipoglikemię reaktywną. Badania pokazują, że dobrze zaplanowana interwencja żywieniowa zmniejsza ryzyko niedożywienia u osób z mukowiscydozą i towarzyszącą cukrzycą lub upośledzoną tolerancją glukozy.

Leczenie dietetyczne – co jeść, a czego unikać? 

Leczenie dietetyczne w mukowiscydozie powinno prowadzić przede wszystkim do zapewnienia odpowiedniej kaloryczności i zbilansowanej diety. W większości przypadków zaleca się dietę wysokoenergetyczną, wysokobiałkową i wysokotłuszczową. Zalecenia żywieniowe powinny być wprowadzone jak najszybciej po rozpoznaniu problemu.

mukowiscydoza dieta

U niemowląt z mukowiscydozą rekomendowane jest karmienie piersią. Pokarm matki posiada właściwości immunologiczne, zwiększa wchłanianie tłuszczów i pozostałych składników odżywczych, zawiera niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe.

U dzieci i młodzieży obserwujemy okresy intensywnego wzrostu, dojrzewania płciowego oraz wzmożoną aktywność fizyczną, a zatem zapotrzebowanie energetyczne ciągle ulega zmianie. Należy już od najmłodszych lat wprowadzić odpowiednie nawyki żywieniowe.

W przypadku mukowiscydozy unikamy produktów niskokalorycznych i tych o obniżonej zawartości tłuszczu. Preferowane są potrawy wysokokaloryczne.

W przypadku osób dorosłych należy skupić się przede wszystkim na utrzymaniu prawidłowej masy ciała oraz zapobieganiu niedożywieniu. Zaleca się spożywać żywność wysokokaloryczną o dużej zawartości tłuszczu i soli. Dieta powinna być dostosowana do współistniejących chorób.

Podaż energii powinna być większa niż u osób zdrowych. Szacuje się, że powinna wynosić nawet do 150% dziennego zapotrzebowania populacji ogólnej. Sposób żywienia musi być urozmaicony. W jadłospisie powinny znaleźć się produkty z wszystkich grup. Aby zwiększyć kaloryczność potraw, można np. dodać masło do ziemniaków, majonez do kanapek, śmietanę do zup czy puddingów.

Także zapotrzebowanie na białko jest wyższe. Według rekomendacji, powinno ono wynosić 20% udziału energii dziennego zapotrzebowania. Podaż tłuszczów waha się w granicach 35-40%. Węglowodany powinny stanowić 40-45%. Nie jest wskazana zbyt wysoka zawartość błonnika w diecie. Skutkiem tego mogłaby być niedostateczna ilość energii. Optymalna ilość to od 10 do 30 g na dobę dla dorosłego człowieka.

Bardzo ważne w diecie chorych na mukowiscydozę są wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Są one zawarte w tłustych rybach morskich, takich jak: śledź, makrela, łosoś, a także w oleju lnianym czy rzepakowym. Nieprawidłowa zawartość sodu wiąże się z jego zbyt dużą utratą z potem, np. w czasie gorączki, wymiotów czy biegunek. Ilość sodu w diecie można zwiększyć poprzez dosalanie potraw lub przez wybieranie pokarmów bogatych w ten pierwiastek. Zwraca się również uwagę na odpowiednią podaż wapnia, ponieważ osoby z mukowiscydozą charakteryzują się wysokim wskaźnikiem występowania osteoporozy. Każdy pacjent wymaga odmiennej terapii żywieniowej i indywidualnego podejścia [Czepiel, 2017; Kowalska i in., 2017, ].

Dieta w mukowiscydozie a insulinooporność

Zjawisko insulinooporności w przypadku mukowiscydozy stanowi odrębny temat. Z jednej strony zalecana jest dieta wysokokaloryczna, bogatotłuszczowa i bogatobiałkowa. Zwiększona podaż kalorii jest konieczna do utrzymania prawidłowej funkcji narządów. Z drugiej strony sposób odżywiania z nadmierną podażą kalorii sprzyja nadwadze i otyłości. „Złotym środkiem” w tej sytuacji wydaje się być dieta z niskim indeksem glikemicznym. Istnieje wiele obaw związanych z jej stosowaniem w mukowiscydozie.

dieta mukowiscydoza

Niski indeks glikemicznym zwiększa uczucie sytości, a to może się przełożyć na mniejsze spożycie energii. Jednocześnie wykazano związek pomiędzy zmniejszeniem zapotrzebowania na insulinę, a stosowaniem diety z niskim indeksem glikemicznym, szczególnie w przypadku ostrej infekcji lub po przeszczepie. Udowodniono także zmniejszenie ryzyka hipoglikemii poposiłkowej. Dlatego dieta powinna być odpowiednio zbilansowana pod względem składników odżywczych oraz jak najbardziej naturalna.

Jeśli chodzi o zawartość węglowodanów, to przewagę powinny stanowić węglowodany złożone, pochodzące z produktów zbożowych; chleb żytni, kasza bulgur, amarantus, płatki orkiszowe, jęczmienne. W diecie nie powinno zabraknąć także ciecierzycy, fasoli, soczewicy, które są bogatym źródłem białka. Chorym zaleca się spożywanie takich warzyw jak: szparagi, awokado, brokuły, kapusta, kalafior, seler, ogórki, bakłażan, sałata, papryka, pomidory, cebula, szpinak, cukinia, dynia i rzepa. Podstawowe źródło kwasów omega 3 to tłuste ryby morskie. Bardzo ważna jest też odpowiednia ilość mleka i fermentowanych produktów mlecznych. Preferowane jest gotowanie na parze lub pieczenie z dodatkiem oliwy z oliwek, oleju z awokado. Posiłki powinno się spożywać regularnie, a produkty z których będą przyrządzane muszą odznaczać się wysoką jakością i wartością odżywczą. Niezbędna w tym wypadku jest edukacja żywieniowa pacjentów i ich rodzin oraz terapia dostosowana do indywidualnych potrzeb [Balzer, 2019; Kessler, 2019].

Artykuł napisała: Renata Karaś 

Dietetyk Renata Karaś
Tel: 500518404

Artykuł stanowi drugą część wpisów z cyklu Choroby płuc. 

Czytaj także:

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – czy dieta może pomóc?

COVID-19 – wsparcie żywieniowe

 

Literatura

  1. Calder Philip C., Nutrition, immunity and COVID -19, 2020.
  2. Czepiel M., Mukowiscydoza – przyczyny, objawy, leczenie i rokowanie, 2017.
  3. Derbyshire E., Delange J., COVID -19: is there a role for immunonutrition, particulary in the over 65s?, 2020.
  4. Hadzik – Błaszczyk M., Zielonka T. M., Praktyczne wskazówki dotyczące odżywiania w chorobach układu oddechowego. Część I. Niedożywienie, Lekarz Wojs1kowy, 4/2018.
  5. Kowalska M., Mandecka A., Regulska – Ilow B., Zaburzenia stanu odżywienia w mukowiscydozie – zalecenia żywieniowe i suplementacja diety, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2017, Tom 23, Nr 2, 115-121.
  6. Lanham –New Susan A., Webb Ann R., Vitamin D and SARS – CoV – 2 virus/ COVID- 19 disease, 2020.
  7. Mandecka A., Regulska – Ilow B., Stan odżywienia i planowanie interwencji dietetycznych u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc. Problemy Higieny i Epidemiologii 2016, 97(3), 187-196.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here