Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – czy dieta może pomóc?

0
679
pochp

Choroby układu oddechowego zajmują bardzo wysoką lokatę w krajach rozwiniętych. Główne czynniki, które je wywołują to geny i środowisko. Na oddziaływanie genetyczne niestety nie mamy wpływu. Ale możemy bardzo intensywnie kontrolować elementy środowiskowe takie, jak: aktywność fizyczna, skażenie środowiska, palenie tytoniu oraz odpowiednią dietę. U osób palących tytoń ryzyko zachorowania na cukrzycę wzrasta prawie dwukrotnie. Cukrzyca natomiast jest traktowana jako jeden z czynników występowania chorób płuc, szczególnie u osób otyłych i z występującą insulinoopornością.

Dieta odgrywa bardzo ważną rolę w patogenezie chorób układu oddechowego. Dwa główne zagrożenia żywieniowe to nadmierne spożycie żywności i niedożywienie. Najnowsze badania pokazują, że granica między nadwagą a otyłością może uchronić przed śmiercią. Jednak stan odżywienia pacjentów, zarówno w przypadku otyłości jak i niedożywienia musi wymagać odpowiedniego zaangażowania. Bardzo często wyniszczenie towarzyszy takim chorobom, jak przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) czy mukowiscydoza. W tych schorzeniach obserwuje się niejednokrotnie obniżenie jakości życia pacjentów związane z ograniczeniem aktywności fizycznej, stanem emocjonalnym, izolacją socjalną i nieodpowiednią jakością snu. Udowodniono, że odpowiednio dobrana dieta, z dużą zawartością warzyw, owoców, ryb zmniejsza ryzyko występowania chorób płuc, a także wspomaga leczenie [Hadzik-Błaszczyk i in., 2018].

Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

Jedną z najważniejszych przyczyn niepełnosprawności i śmierci na świecie jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP). Jest to choroba ogólnoustrojowa, z często towarzyszącą osteoporozą, zanikiem beztłuszczowej masy ciała, niedokrwistością i depresją. Bardzo często występuje także większa zapadalność na choroby sercowo – naczyniowe. Nawet u 60% chorych obserwuje się niedożywienie, które prowadzi do dalszych problemów zdrowotnych. Natomiast u pacjentów z nadmierną masa ciała dochodzi do zaburzeń w magazynowaniu lipidów. Następuje uwalnianie czynników zapalnych oraz niewystarczające dotlenienie tkanki tłuszczowej.

Żywienie i redukcja masy ciała

Terapia żywieniowa w tym wypadku ma na celu stopniowe obniżanie masy ciała oraz poprawę stanu odżywienia chorego. POChP charakteryzuje się zmniejszeniem przepływu powietrza przez płuca. W wyniku tego w płucach uaktywnia się nieprawidłowa odpowiedź zapalna. Głównym czynnikiem występowania schorzenia jest palenie tytoniu. W zależności od postaci POChP i stopnia zaawansowania choroby pacjent powinien mieć odpowiednio dostosowaną terapię żywieniową. Niedożywienie w POChP nazywane jest kacheksją płucną i najczęściej jest to niedożywienie białkowo – energetyczne. Żywienie w tym wypadku jest niezbędnym elementem kuracji. Szczególnie niebezpieczna jest utrata masy mięśni szkieletowych, która prowadzi do utraty wydolności.

U pacjentów, którzy nie wykazują objawów niedożywienia i mają prawidłowy wskaźnik masy ciała BMI, zalecenia dietetyczne mogą dotyczyć głównie przekazania wiedzy na temat prawidłowo zbilansowanej diety opierającej się na założeniach zdrowego talerza. Zmniejszone spożycie pokarmów wiąże się z intensywną pracą płuc oraz przewlekłym stanem zapalnym. Wraz z nawracającymi infekcjami dochodzi do utarty apetytu, a nawet duszności w czasie spożywania pokarmów. Pojawiają się problemy z połykaniem i  uczucie suchości w jamie ustnej. W konsekwencji tego dochodzi do spadku masy ciała. Może także dojść do spadku masy mięśniowej, w tym również mięśnia sercowego. Prowadzi to do zmniejszenia pojemności wyrzutowej serca. Bardzo ważne jest zapobieganie niedożywieniu już we wczesnej fazie choroby. Nieleczona przewlekła obturacyjna choroba płuc prowadzi do upośledzenia oddechowego, a w zaawansowanym stadium do przedwczesnego zgonu.

Zespół metaboliczny

Wraz ze wzrostem częstości występowania nadwagi i otyłości wśród pacjentów z POChP wzrasta ryzyko pojawienia się zespołu metabolicznego. Jednym z głównych czynników ryzyka jest otyłość brzuszna. Do innych należą: siedzący tryb życia, nieprawidłowe odżywienie, wiek, czynniki genetyczne. Zespół metaboliczny wpływa na zaburzenia w funkcjonowaniu płuc niezależnie od obwodu talii i wskaźnika BMI. Zespół metaboliczny występuje nawet u 50% pacjentów z POChP. U osób z postępującym schorzeniem bardzo często diagnozuje się osteoporozę. Zmiany w masie kostnej wywołane są niedożywieniem i niską aktywnością fizyczną. Może dojść do złamania kręgów piersiowych, a w konsekwencji  tego do upośledzenia czynności płuc, częstych infekcji i stanów zapalnych oraz do zwiększonej śmiertelności. U około 15% chorych z POChP diagnozuje się anemię. Jest ona wynikiem występującego długotrwale stanu zapalnego oraz niedożywienia organizmu.

Pomoc dietetyka – co jeść?

Dietetyk w postepowaniu żywieniowym powinien uwzględnić wszystkie występujące schorzenia. Medyczna terapia żywieniowa polega na zapobieganiu wzmożonej utracie masy ciała oraz walce z nadwaga lub otyłością. Dieta powinna uwzględniać zapotrzebowanie na wszystkie niezbędne składniki odżywcze oraz witaminy i minerały. Szczególnie zwraca się uwagę na niedobór takich witamin A, C, E a także potasu, cynku i selenu. Bardzo ważne są także preferencje chorego.

Zalecane jest zwiększenie częstotliwości występowania posiłków, zamiast zwiększać masę porcji. Dieta powinna być bogata w błonnik pokarmowy w ilości 25 -35 g na dobę. Źródłem błonnika są np. grube kasze, makarony razowe, płatki owsiane. Jadłospis powinien zawierać także  węglowodany złożone oraz odpowiednią ilość warzyw i owoców. Na talerzu nie powinno zabraknąć czerwonej i zielonej papryki, szpinaku, pomidorów, buraków i zielonej sałaty.

Należy ograniczyć w jadłospisie spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych. Zalecenia żywieniowe powinny dotyczyć całej rodzinny, a nie tylko pacjenta. Dzięki temu możliwe jest zlikwidowanie barier w kierunku stałych zmian odżywiania. Pacjentom niedożywionym zaleca się zwiększoną podaż tłuszczów w postaci tłuszczów roślinnych, zawierających jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3.

Zapotrzebowanie na białko wynosi 20%. Powinno to być białko o dużej wartości odżywczej, by zadbać o prawidłowe funkcjonowanie mięśni oddechowych. Dieta osób w podeszłym wieku powinna być wysokobiałkowa w celu zapewnienia odpowiedniej masy ciała.

Żeby zapobiec odwodnieniu organizmu zaleca się przyjmować odpowiednią ilość płynów dziennie. Ułatwia to łatwiejsze odksztuszanie wydzieliny. Prawidłowa ilość to 6-8 szklanek dziennie. Powinny to być płyny nie zawierające kofeiny, najlepiej w postaci niegazowanej wody mineralnej lub ziołowych herbat.  

Nie należy także dosalać posiłków, gdyż zbyt duże ilości soli w diecie mogą przyczynić się do nadmiernego zatrzymania wody w organizmie. Zapobiega to powstawaniu problemów z oddychaniem oraz podwyższonemu ciśnieniu krwi.

Należy unikać zbyt dużych objętości posiłków, które mogą wywoływać szybko pojawiające się uczucie sytości oraz dyskomfort w obrębie jamy brzusznej. Wpływa to na funkcjonowanie mięśni oddechowych, zwłaszcza przepony. Optymalna liczba posiłków to 4-5 w ciągu dnia.

W diecie powinno się ograniczyć produkty, które mogą powodować wzdęcia (groch, kapusta, kalafior). Gazy, które zbierają się w jelitach powodują unoszenie przepony i trudności z oddychaniem [Mandecka i in. 2016].

Artykuł napisała: Renata Karaś

Dietetyk Renata Karaś
Tel: 500518404

Artykuł stanowi pierwszą część z cyklu artykułów dotyczących żywienia w chorobach płuc. 

Literatura

  1. Calder Philip C., Nutrition, immunity and COVID -19, 2020.
  2. Czepiel M., Mukowiscydoza – przyczyny, objawy, leczenie i rokowanie, 2017.
  3. Derbyshire E., Delange J., COVID -19: is there a role for immunonutrition, particulary in the over 65s?, 2020.
  4. Hadzik – Błaszczyk M., Zielonka T. M., Praktyczne wskazówki dotyczące odżywiania w chorobach układu oddechowego. Część I. Niedożywienie, Lekarz Wojs1kowy, 4/2018.
  5. Kowalska M., Mandecka A., Regulska – Ilow B., Zaburzenia stanu odżywienia w mukowiscydozie – zalecenia żywieniowe i suplementacja diety, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2017, Tom 23, Nr 2, 115-121.
  6. Lanham –New Susan A., Webb Ann R., Vitamin D and SARS – CoV – 2 virus/ COVID- 19 disease, 2020.
  7. Mandecka A., Regulska – Ilow B., Stan odżywienia i planowanie interwencji dietetycznych u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc. Problemy Higieny i Epidemiologii 2016, 97(3), 187-196.

 

 

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here