Dieta ketogeniczna a insulinooporność

0
1318

Czym jest dieta ketogeniczna? Czy jej stosowanie jest zalecane, a może przeciwwskazane w terapii insulinooporności? W niniejszym artykule postaram się przybliżyć Wam odpowiedź na powyższe pytania przedstawiając najważniejsze fakty i mity na temat tej diety.

DIETA KETOGENICZNA – CO TO TAKIEGO?

Dieta ketogeniczna to sposób żywienia, którego celem jest wywołanie w organizmie stanu ketozy, czyli produkcji ciał ketonowych jako główne źródło energii. Stan ten można osiągnąć bardzo niskim spożyciem węglowodanów. Zazwyczaj dieta ketogenna zazwyczaj cechuje się także bardzo wysoką zawartością tłuszczu. W tradycyjnej diecie węglowodany stanowią ok. 45-60% energii, natomiast w diecie ketogenicznej zawartość węglowodanów nie powinna przekraczać 5-10% energii. W przypadku tradycyjnej diety dostarczającej 2000 kcal, zawartość węglowodanów powinna wynosić między 200 a 300 g na dobę. Natomiast dieta ketogeniczna o tej samej wartości energetycznej (2000 kcal) dostarczać nawet mniej niż 20 g węglowodanów na dobę [1]. Różnica jest ogromna, prawda?

Pojawienie się stanu ketozy, czyli zwiększenie się stężenia ciał ketonowych we krwi do ilości zwykle między 0,5 a 3 mg/dl, to adaptacja organizmu do znacznie obniżonej podaży węglowodanów. Przy stosowaniu tradycyjnego sposobu odżywiania głównym źródłem energii dla wszystkich komórek organizmu jest glukoza. W sytuacji ketozy, to ciała ketonowe stają się głównym ,,paliwem”. Należy zaznaczyć, że nieleczona lub źle prowadzona cukrzyca również może skutkować wywołaniem stanu ketozy [3].

NAJCZĘŚCIEJ SPOTYKANE FAKTY I MITY NA TEMAT DIETY KETOGENICZNEJ

Dieta ketogeniczna w ostatnich czasach skupia coraz więcej zwolenników. Czy słusznie? Poniżej przedstawiam najważniejsze fakty i mity związane z tym sposobem żywienia – wszystko w oparciu o dowody naukowe.

  1. Dieta ketogeniczna jest stosowana w leczeniu padaczki lekoopornej – FAKT

Dieta ketogeniczna jest jedną z najważniejszych metod łagodzenia napadów epilepsji u osób z padaczką lekooporną [4, 5, 6]. Najwyższą jej skuteczność obserwuje się u dzieci. Czy to oznacza, że dla osób, które nie chorują na padaczkę lekooporną ten sposób odżywiania jest szkodliwy? Szereg badań wskazuje na to, że dieta niskowęglowodanowa – wysokotłuszczowa może mieć niekorzystne skutki dla zdrowia, a nawet prowadzić do rozwoju cukrzycy, chorób układu krążenia, a nawet zespołu metabolicznego. Wszystko to zależy od rodzaju wartości odżywczej wykorzystywanych produktów i proporcji różnych kwasów tłuszczowych. Jeśli przeważają nasycone kwasy tłuszczowe, ryzyko chorób sercowo-naczyniowych jest większe. Z kolei przewaga jedno – i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych działa korzystnie. Co więcej stosowanie diety ketogenicznej u zdrowych osób może wiązać się z wieloma skutkami ubocznymi, takimi jak biegunki lub zaparcia, nudności, wymioty, drażliwość, nieprzyjemny oddech, hiperlipidemia (zbyt wysokie stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL (,,złego” cholesterolu) i trójglicerydów), letarg z powodu nadmiernej ketozy, niedobory składników mineralnych i witamin. Ketoza może również prowadzić do zwiększenia stanu zapalnego w organizmie, hipoglikemii, kamicy nerkowej, ostrego zapalenia trzustki, chorób wątroby, zwiększonej podatności na infekcje [7].

  1. Dieta ketogeniczna może spowodować szybką redukcję masy ciała – FAKT

Powyższe zdanie jest zgodne z prawdą, jednak nie należy stawiać znaku równości pomiędzy zmniejszeniem masy ciała a utratą tkanki tłuszczowej, a to na tym drugim właśnie powinno nam najbardziej zależeć, gdy mówimy o redukcji masy ciała. Dieta ketogeniczna powoduje zmniejszenie rezerw glikogenu (jest to swego rodzaju ,,paliwo”, z którego uwalniana jest glukoza potrzebna dla pracujących mięśni), który w organizmie dorosłego człowieka jest zmagazynowany jest głównie w tkance mięśniowej i wątrobie w ilości około 600 g [8]. Aby mógł być on zmagazynowany w organizmie, na każdy 1 g glikogenu potrzebne są 3 g wody. Zatem do zmagazynowania 600 g niezbędne będzie około 1800 g wody, co razem da ponad 2 ,,nadprogramowe” kilogramy. Tak jak wcześniej wspominałam – w stanie ketozy źródłem energii stają się ciała ketonowe pojawiające się na skutek zmniejszonej podaży węglowodanów. Ta zmniejszona podaż skutkuje utratą glikogenu, a to pociąga za sobą wydalenie z organizmu wody, która do tej pory była niezbędna do jego magazynowania.

Dieta ketogeniczna może być także skuteczna w zmniejszeniu masy ciała, jednak jej działanie nie ma żadnych nadzwyczajnych właściwości, których nie bylibyśmy w stanie wytłumaczyć posługując się znajomością fizjologii człowieka. Taki sam, a nawet lepszy efekt jesteśmy w stanie osiągnąć tradycyjną dietą, w której skład wchodzą białka, tłuszcze i węglowodany. Należy wspomnieć, że dieta ketogeniczna niesie za sobą duże ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych, które mogą być niebezpieczne dla naszego zdrowia.

  1. Stosowanie diety ketogenicznej może powodować mniejsze odczuwanie głodu w ciągu dnia – FAKT

Systematyczny przegląd badań wraz z metaanalizą z 2015 dotyczący roli diety ketogenicznej w hamowaniu apetytu pokazuje, że stosowanie tego rodzaju diety może zapobiegać wzrostowi apetytu pomimo postępującej utraty masy ciała, co zwykle jest obecne w przypadku stosowania diety mieszanej. Zjawisko to tłumaczy się występowaniem stanu ketozy jako hamującego apetyt [9]. Z drugiej strony nieumiejętnie prowadzona ketoza może skutkować kwasicą ketonową, co może doprowadzić nawet do zgonu.

  1. Dieta ketogeniczna doskonale wpływa na wydolność fizyczną – MIT

Wspominany wcześniej glikogen jest najczęściej wykonywanym ,,paliwem” podczas wykonywania aktywności fizycznej. Stosowanie diety ketogenicznej powoduje zubożenie jego rezerw, a to z kolei może wpłynąć na naszą wydolność fizyczną i samopoczucie podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych. Badania naukowe dowodzą, że stosowanie tego rodzaju diety może wpływać niekorzystnie na ćwiczenia wykonywane z nico wyższą intensywnością (>70% VO2max), dlatego przy stosowaniu diety ketogenicznej rozsądnym jest stosowanie ćwiczeń o niskiej i umiarkowanej intensywności [10].

DIETA KETOGENICZNA A INSULINOOPORNOŚĆ

Obecne dowody naukowe nie potrafią jednoznacznie wskazać, czy stosowanie diety ketogenicznej powinno być zalecane jako terapia insulinooporności. W literaturze znajdziemy badania na modelach zwierzęcych, które pokazują, że stosowanie tego rodzaju sposobu odżywiania może wywoływać insulinooporność wątrobową u myszy [11]. Z drugiej strony są także dowody na to, że stosowanie diety ketogenicznej u osób z cukrzycą typu 2 powoduje zmniejszenie odpowiedzi glikemicznej wywołanej węglowodanami i poprawę potencjalnej insulinooporności [12, 13]. Brak jednak pewnych dowodów na to, że warto stosować tak restrykcyjny model odżywiania, jakim jest dieta ketogeniczna w terapii insulinooporności. Długotrwałe przebywanie w stanie ketozy i stosowanie diety ketogenicznej może przynieść więcej szkody niż pożytku z uwagi dużą trudność (nawet dla wykształconych dietetyków) prawidłowego zbilansowania jadłospisu, a co za tym idzie – wysokie ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych i ich powikłań.

PODSUMOWANIE

W dietoterapii insulinooporności zdecydowanie najbezpieczniejszym sposobem odżywiania jest tradycyjna, odpowiednio zbilansowana dieta bazująca na niskoprzetworzonych produktach o niskim indeksie i ładunku glikemicznym, bogata w warzywa i owoce niskocukrowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, zdrowe tłuszcze, ograniczająca cukry proste i prowadząca do unormowania masy ciała.

Jeśli jednak chcesz spróbować odżywiać się według zasad diety ketogenicznej w pierwszej kolejności koniecznie skonsultuj się z lekarzem i współpracuj z wyspecjalizowanym dietetykiem, który zbilansuje Twój plan żywieniowy, dbając o wysoką wartość odżywczą diety i zminimalizowanie ryzyka wystąpienia niedoborów.

Piśmiennictwo:

  1. Masood W i wsp., Ketogenic Diet., 2020 Dec 14. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021
  2. Volek JS i wsp., The Art and Science of Low Carbohydrate Living, (Beyond Obesity, LLC, Miami, FL, USA: ). 2011
  3. Karslioglu French E i wsp., Diabetic ketoacidosis and hyperosmolar hyperglycemic syndrome: review of acute decompensated diabetes in adult patients. BMJ. 2019 May 29;365:l1114.
  4. Rogovik Alexander L. i wsp., Ketogenic diet for treatment of epilepsy. Can Fam Physician, 2010 Jun; 56(6): 540-542.
  5. Meira Isabella D’Andrea i wsp., Ketogenic Diet and Epilepsy: What We Know So Far. Front Neurosci 2019; 13: 5.
  6. Ułamek-Kozioł Marzena i wsp., Ketogenic Diet and Epilepsy. Nutrients. 2019 Oct; 11(10): 2510.
  7. Dhamija R. i wsp., Ketogenic diet. Can J Neurol Sci. 2013; 40: 158-167.
  8. Hargreaves M., The metabolic systems: carbohydrate metabolism. In: Farrell P, ed. ACSM’s Advanced Exercise Physiology. 2nd ed.Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2012:379–391.
  9. Gibson AA i wsp., Do ketogenic diets really suppress appetite? A systematic review and meta-analysis. Obes Rev. 2015 Jan;16(1):64-76.
  10. McSwiney i wsp., Impact of ketogenic diet on athletes: current insights. Open Access J Sports Med. 2019;10:171–183.
  11. Jornayvaz FR i wsp., A high-fat, ketogenic diet causes hepatic insulin resistance in mice, despite increasing energy expenditure and preventing weight gain. American Journal of Physiology. Endocrinology & Metabolism 2010. 299 E808–E815.
  12. Westman EC i wsp., The effect of a low-carbohydrate, ketogenic diet versus a low-glycemic index diet on glycemic control in T2DM mellitus. Nutr. Metab. 2008;5:36
  13. Partsalaki I i wsp., Metabolic impact of a ketogenic diet compared to a hypocaloric diet in obese children and adolescents. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 2012;25:697–704. doi: 10.1515/jpem-2012-0131.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here