Układ immunologiczny jest jednym z elementarnych układów naszego organizmu. Jego rozwój i kształtowanie rozpoczyna się już w okresie życia płodowego i trwa przez całe dzieciństwo i okres dojrzewania.

Czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego

Na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego wpływa wiele czynników środowiskowych, a jedynym z najważniejszych jest odpowiedni sposób żywienia już kobiety w ciąży (programowanie prenatalne), rodzaju sposobu karmienia niemowlęcia i rozszerzanie diety (programowanie postnatalne, protekcyjna rola karmienia piersią, dostarczanie z mlekiem matki przeciwciał i innych czynników immunologicznych), po dietę w wieku nastoletnim i dorosłym. Układ odpornościowy decyduje o homeostazie organizmu i przede wszystkim pełni nadzór nad odpowiednim przebiegiem procesów immunologicznych.

Niedobory składników diety, które stymulują układ odpornościowy mają wpływ na zwiększoną podatność na infekcje, z kolei odpowiednio zbilansowana dieta pomaga wzmacniać procesy odpornościowe, zmniejszając tym samym częstość występowania zakażenia.

Niestety wiele osób, na informację, że należy dbać o swoją odporność pierwsze swoje kroki kieruje do apteki aby obkupić się w cudowne suplementy diety, które w ich mniemaniu załatwią sprawę tu i teraz. Ale najlepszą ochroną przed infekcjami jest sprawnie działający układ immunologiczny, a nie cudowne preparaty za miliony monet.

Mechanizmy układu odpornościowego

Odpowiedz nieswoista – inaczej wrodzona to pierwsza tarcza ochronna jaką organizm uruchamia, żeby obronić nas przed wrogimi mikroorganizmami (bakteriami, wirusami, pasożytami) toksynami, niektórymi lekami oraz komórkami zmutowanymi (nowotworowymi). Ten typ odporności przeważa u noworodka i dominuje do czasu, aż system odpornościowy nabierze doświadczenia immunologicznego i zostanie wsparty o wiele skuteczniejszą swoistą, nabytą odpowiedzią immunologiczną. Badania udowadniają, że dopiero w wieku 12 lat układ immunologiczny osiąga dojrzałość w kontekście zdolności obronnych.

Odpowiedz swoista jest skierowana przeciwko konkretnym, precyzyjnie określonemu wrogowi (makrocząsteczkom) i zwykle prowadzi do wytworzenia przeciwciał.

Proces odpowiedzi immunologicznej jest niezmiernie złożony i prowadzi do rozpoznawania obcych lub niebezpiecznych makrocząsteczek oraz wytworzenie reakcji w celu ich eliminacji.

We wrodzonej (natychmiastowej) odpowiedzi immunologicznej bierze udział wiele komórek (limfocyty, komórki natural killer, komórki dendrytyczne, fagocyty – makrogafi) , struktur (receptory rozpoznające wzorce, cytokiny czy układ dopełniacza) oraz naturalnych barier mechanicznych naszego organizmu (skóra, błony śluzowe naszego organizmu, m.in. nabłonek wyścielający drogi pokarmowe GALT i drogi oddechowe).

Odporność nabyta rozwija się po kilku godzinach, dniach i dzieli się na odporność komórkową i typu humoralnego. Każda cząsteczka, związek lub mikroorganizm, którą nasz organizm rozpozna jako wrogi nazywana jest antygenem.

Naszą bronią w walce z antygenami są przeciwciała, czyli wysoce swoiste białka powstające na skutek reakcji swoistej odpowiedzi immunologicznej na konkretny antygen. Najcenniejsza bronią jaka posiadamy jest fenomenalna pamięć immunologiczna czyli zdolność zapamiętywana niebezpiecznych, obcych cząsteczek, dzięki czemu w przyszłości organizm ma szanse wytworzyć jeszcze skuteczniejszą odpowiedź w reakcji na ponowny kontakt z patogenem.

Co kształtuje odporność człowieka?

Na kształtowanie odporności czynnej człowieka wpływ mają szczepienia ochronne oraz przebyte zakażenia. Natomiast w jej nabywaniu i wzmacnianiu niezaprzeczalną rolę pełni higieniczny tryb życia, min. prawidłowe odżywianie zapobiegające niedoborom pokarmowym.
Do prawidłowego funkcjonowania organizmu niezbędne są witaminy i minerały. Dla układu odpornościowego szczególnie cenne są wit A, C, E i D oraz żelazo, selen, cynk oraz WNKT.

Suplementacja w budowaniu odporności

Po pierwsze nie jest możliwa poprawa odporności po krótkim stosowaniu suplementacji – tygodniu czy miesiącu.
Na odporność składa się wiele elementów, które powinny być konsekwentnie realizowane przez cały rok a nie tylko w okresie jesienno – zimowych infekcji, bo wtedy jest już na to za późno. Na budowanie naturalnej odporności składa się m.in. zdrowa dieta zapobiegająca niedoborom pokarmowym (selen, cynk, żelazo, wit D, wit C, magnez czy wapń), odpowiednia podaż energii w diecie dopasowana indywidualnie do stylu życia (unikanie nadmiarów ale także niedoborów energetycznych czyli nadwagi i niedowagi), aktywny tryb życia dopasowany do możliwości, odpowiedni odpoczynek i ilość snu oraz higiena życia (unikanie używek typu alkohol czy papierosy oraz umiejętność radzenia sobie ze stresem).

Wybierając preparat w aptece dedykowany wspomaganiu odporności – a nie jej naprawianiu w tydzień, powinniśmy zrozumieć na czym polega różnica między lekiem a suplementem diety.

Różnica między lekiem a suplementem

Suplement diety to nie lek. To środek spożywczy mający na celu urozmaicić dietę, uzupełnić niedobory żywieniowe (wyłączając produkty posiadające właściwości lecznicze w rozumieniu prawa farmaceutycznego). Są to środki nie zatwierdzone przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych UPRL. Jest mu bliżej do żywności niż substancji leczniczej. To grupa żywności, zawierająca skoncentrowane źródło witamin lub składników mineralnych, wykazujące efekt odżywczy lub inny fizjologiczny.

Lek ma zastosowanie w profilaktyce oraz leczeniu czy diagnozowaniu chorób, wskazania są ściśle określone charakterystyce produktu leczniczego i zatwierdzone przez UPRL.

Cechy charakterystyczne leku to:
– skład włącznie z określoną dawką użytych składników,
– właściwości farmakologiczne oparte na wiedzy naukowej,
– określone przeznaczenie, sposób użycia oraz skutki uboczne jego stosowania.

Tych informacji często nie znajdziemy na suplemencie diety.

Dawki składników aktywnych zawarte w lekach wykazują działanie terapeutyczne i farmakologiczne, natomiast w suplementach diety mają charakter żywieniowy). Do leków są dołączane oświadczenia medyczne, natomiast suplentom diety nie wolno przypisywać właściwości zapobiegania, leczenia lub wyleczenia chorób człowieka, ani też sugerować takich właściwości.

Czy suplementy diety to samo zło?

Nie chodzi oczywiście o demonizowanie suplementów diety jako produktów całkowicie nieprzydatnych żywieniowo. Chodzi jednak o fakt, żeby zrozumieć, że mogą one wesprzeć czy zmobilizować nasz układ immunologiczny ale pod pewnymi warunkami, przede wszystkim używane jako wsparcie a nie jako remedium na całe zło. Jeśli nie zastosujemy się do zasad naturalnego budowania odporności wymienionych powyżej, to żaden, nawet najdroższy suplement diety nie będzie przydatny ani pomocny.

Wśród preparatów wspomagających odporność, jakie możemy znaleźć na aptecznych półkach znajdziemy kilka grup środków.

Suplementy i leki wspomagające odporność

Pierwsze z nich, przede wszystkim wzmacniające pamięć immunologiczną, o udowodnianym działaniu farmakologicznym to oczywiście szczepionki i surowice zawierające przeciwciała. To preparaty przebadane i posiadające status leku na receptę.

Następną grupą są preparaty i wyciągi roślinne, często o dobrze naukowo udowodnionym działaniu, które wspierają i mobilizują odporność organizmu (wyciągi z jeżówki purpurowej, czarnego bzu, aronii, czarnuszki, porostu islandzkiego, czosnku, kurkumy, berberyny, żeń-szenia indyjskiego, tranu, boczniaka, lizaty bakterii w postaci szczepionek immunologicznych).

Ostatnio też popularne stały się preparaty probiotyczne wspierające nasza florę jelitową jako naturalna barierę ochroną.

Kolejną grupę stanowią preparaty witaminowe i typowe suplementy diety, służące uzupełnieniu niedoborów pokarmowych. Należą do ich zarówno witaminy (C, z gr. B, D, A, E czy kwas foliowy) oraz składniki mineralne jak selen, cynk, wapń czy żelazo. Występują one często pod postacią syropów, soków, tabletek musujących, olejów i tranów oraz kapsułek.

Zasadność stosowania suplementów diety

Witamina D
To chyba jedna z najważniejszych witamin, która jest uzasadniona rekomendacją do stosowania dla dzieci, dorosłych oraz osób starszych w okresie jesienno – zimowym w dawce indywidualnie dobranej do wieku, masy ciała, diety, trybu życia, nasłonecznienia i stanu zdrowia.

Ponieważ z dietą jesteśmy w stanie dostarczyć sobie tylko 20% tej witaminy (tłuste ryby morskie: węgorz, śledź, dorsz, łosoś, sardynka, żółtka jaj), a synteza skórna możliwa jest tylko w sezonie wiosenno – letnim (od maja do września), jej suplementacja wydaje się niezbędna szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Jej niedobory skutkują krzywicą, osteomalacją, osteoporozą, tendencją do złamań, chorób autoimmunologicznych oraz częstych infekcji a nawet depresji i wielu innych.

Dawka profilaktyczna dla dorosłych ustalona na poziomie ok 2000 UI jest często niewystarczająca. Aby idealnie dopasować ilość przyjmowanej witaminy D3 warto, a wręcz powinno się zrobić pomiar jej poziomu w surowicy krwi (25(OHD3) i do tego dobrać odpowiednią dawkę, szczególnie dla osób z grup ryzyka niedoborów (małe dzieci, kobiety w ciąży, seniorzy, osoby z chorobami jelit, zaburzeniami wchłaniania, chorobami autoimmunologicznymi – np. Hashimoto, nowotworami, PCOS, miażdżycą, chorobami układu sercowo-naczyniowego i wiele innych).

Dopuszczalne dawki dobowe witaminy D dla zdrowej populacji wynoszą odpowiednio w przypadku:
• noworodków i niemowląt: 1000 IU/dzień
• dzieci w wieku 1–10 lat: 2000 IU/dzień
• młodzieży w wieku 11–18 lat: 4000 IU/dzień
• dorosłych i seniorów: 4000 IU/dzień.

Pamiętajmy, że górne dopuszczalne dobowe dawki to nie to samo co dawki rekomendowane w procesie leczenia niedoboru witaminy D i nie powinno się ich przekraczać bez kontroli lekarza. Wyższe niż rekomendowane dawki są zapisywane na receptę w przypadku dużych niedoborów.

Bardzo skuteczne i wszechstronne działanie witaminy D jest związane z wszechobecnością receptorów VDR dla tej witaminy na wielu komórkach organizmu oraz komórkach układu odpornościowego min. limfocytach T.

W kontekście odporności witamina D przeciwdziała nadmiernej aktywności cytokin prozapalnych oraz pobudza wytwarzanie cytokin o działaniu ochronnym przeciwzapalnym. Witamina D pobudza wydzielanie związków o działaniu przeciwbakteryjnym, znajdujących się w komórkach układu odpornościowego (monocytach, komórkach NK, neutrofilach, limfocytach T i B oraz komórach inicjujących infekcje). Ponadto badania potwierdzają, że odpowiednio wysoki poziom witaminy D w surowicy krwi wpływa na zwiększoną produkcję naszego naturalnego antybiotyku o działaniu przeciwbakteryjnym jakim jest katelicydyna.

Wykazuje min. działanie przeciwko bakteriom Gram-dodatnim i Gram-ujemnym oraz przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Mechanizm działania polega głównie na destrukcji błony komórkowej patogenów i neutralizacji endotoksyny. Ponadto badania wykazują, że posiada właściwości immunomodulujące warunkujące koordynację mechanizmów obronnych oraz mają wpływ na przebieg odpowiedzi wrodzonej i nabytej. Najbardziej polecaną formą wit. D jest lek OTC (bez recepty), a nie suplement diety.

Witamina A – retinol
Wykazuje znaczący wpływ na układ odpornościowy, a jej niedobory mają bezsprzeczny wpływ na zaburzenia jego funkcji, szczególnie struktur wchodzących skład naszego systemu obronnego czyli grasicy, śledziony czy węzłów chłonnych. To z kolei zwiększa ryzyko zachorowalności na infekcje i choroby zakaźne.

Witamina A jest niezbędna w procesie tworzenia kluczowych w obronie organizmu limfocytów T, niedobory zatem negatywnie wpływają na ich liczbę a także osłabiają aktywność fagocytarną makrofagów (komórek żernych niszczących obce cząsteczki – drobnoustroje, mikroorganizmy oraz nieprawidłowe, zmutowane lub obumierające komórki). Retinol utrzymuje też ciągłość błon śluzowych wzmacniając tym samym barierę skórną, ma wpływ na syntezę lizozymu – substancji o antybakteryjnym działaniu, a także reguluje wytwarzanie mucyny chroniącej i wyścielającej błony śluzowe.

Beta-karoten
będący prowitaminą A posiada dodatkowo bardzo silne właściwości antyoksydacyjne, chroniąc tym samym nasze komórki układu odpornościowego przez utlenianiem przez wolne rodniki.
Doskonałym źródłem karotenoidów ( beta-karotenu, luteiny, zeaksantyny, likopenu) są pomarańczowe, zielone i ciemno czerwone warzywa i owoce (dynia, marchew, pomidory, szpinak, brokuły, brzoskwinie, pomidory , papryka, wiśnie) o które bardzo łatwo w naszej diecie. Z kolei niedobory występują w sytuacji ogólnie złej kondycji i zwykle wiążą się z ogólnym niedożywieniem białkowo- kalorycznym.

Witamina E tokoferol
to również silny związek o działaniu antyoksydacyjnych i przeciw starzeniowym, niezbędnym w procesie wzrostu komórek oraz zapewniającym utrzymanie przepuszczalności błon komórkowych. Skutecznie inaktywuje wolne rodniki i jest obecny w błonach śluzowych wszystkich komórek. Najlepiej przyswaja się z diety a jej źródła to oleje z zarodków pszenicy, olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy oraz kiełki, zielone warzywa a także tłuste ryby i drób.

Witamina C
to kolejny antyoksydant, który w dużym stężeniu występuje w leukocytach i jest tam szybko zużywana w trakcie infekcji. Wykazuje ochronne działanie na błony śluzowe przed niszczącymi ich strukturę wolnymi rodnikami, które wydostają się z komórki podczas fagocytozy (pochłaniania i niszczenia drobnoustrojów). Kwas askorbinowy działa immunostymulacyjnie, wpływa na powstawanie prostaglandyn oraz wewnątrzkomórkową pulę nukleotydów, stymuluje wytwarzanie cytokin o działaniu przeciwzapalnym i hamuje immunosupresyjny wpływ histaminy.

Działanie witaminy C jest zwiększane przy równoczesnej podaży witaminy E. Dlatego podczas infekcji w okresie jesienno- zimowym, kiedy komórki zużywają więcej witaminy C walcząc z bakteriami i wirusami musimy zadbać o zwiększoną jej podaż w diecie zwiększając spożycie owoców i warzyw w formie surówek, zup, kiszonek czy kiełków.

Przyjmowanie syntetycznej witaminy C może przyczynić się do powstawania kamieni nerkowych czy zaburzeń żołądkowo – jelitowych dlatego najbezpieczniej jest zabezpieczyć jej podaż z dietą, w której ciężko ją przedawkować. Idealnym jej źródłem są surowe warzywa i owoce, m.in. duże ilości znajdziesz w natce pietruszki, czarnej porzeczce, aronii, czerwonej i żółtej papryce, jarmużu, brukselce, owocach leśnych, brokułach czy owocach dzikiej róży oraz kiszonkach, zimą możemy korzystać także z mrożonek.

Pamiętaj! Witamina C nie zapobiegnie infekcjom bakteryjnym ani wirusowym ani ich nie leczy, ma jednak wpływ na kondycję naszej odporności i dba o nią jeśli zapewnimy dzienne zapotrzebowanie tego związku wraz z dietą. Suplementacja jest wskazana tylko kiedy grożą nam niedobory, np. w czasie trwania infekcji. W innym przypadku, kiedy dostarczymy jej z dużo naraz dojdzie do sytuacji w której organizm ograniczy jej wchłanianie a nadmiar usunie.

Selen
to jeden z najbardziej kluczowych składników mineralnych mający wpływ na naszą odporność. Jest silnym przeciwutleniaczem, chroni dzięki temu komórki przed stresem oksydacyjnym oraz zwiększa aktywność komórek układu odpornościowego. Jego niedobory wpływają negatywnie na odporność, osłabiają odpowiedź immunologiczną na infekcje, obniżają aktywność limfocytów T, komórek NK (natural killer) czy makrofagów. Wywierają także wpływ na zaburzone wytwarzanie prostaglandyn i imunoglobulin, wpływają na wzrost agregacji płytek krwi, co sprzyja zakrzepom a także przyczyniają się do zwiększonego ryzyka odrzucania przeszczepów czy ograniczenia zdolności niszczenia komórek nowotworowych przez organizm.

Bardzo dobrym źródłem selenu w naszej diecie są produkty wysokobiałkowe – podroby ryby czy owoce morza, mleko i jego przetwory a także orzechy czy produkty zbożowe pełnoziarniste oraz borowiki suszone. Nie ma potrzeby nadmiernej suplementacji selenu bez stwierdzenia jego niedoboru.

Cynk
to następny składnik diety warunkujący prawidłową odpowiedź immunologiczną oraz ryzyko zwiększonej zapadalności na infekcje. Jego rola to aktywacja tymuliny – hormonu grasicy stymulującego produkcję limfocytów T. Jego źródło to produkty ogólnie dostępne i tanie tj. kasza gryczana, pełnoziarniste pieczywo, razowe makarony, sery podpuszczkowe, mięso, wątróbka, ryby czy owoce morza.

Żelazo
to kolejny niezbędnik w diecie dobrej odporności. Niedobór tego pierwiastka zwiększa znacznie ryzyko zakażeń, infekcji oraz obniża zdolności bakteriobójcze organizmu. Osoby z z anemią szybciej i łatwiej łapią wszelkie przeziębienia, bo żelazo wchodzi w skład enzymów niezbędnych do procesów utleniania oraz prawidłowego funkcjonowania komórek układu odpornościowego.

Głównym źródłom żelaza w diecie jest mięso i jego przetwory ale także jaja, ryby oraz produkty pełnoziarniste i nasiona roślin strączkowych. Należy oczywiście pamiętać że ze źródeł roślinnych pochodzi żelazo niehemowe, które wchłania się trudniej, niemniej jednak prawidłowo skomponowana dieta wegetariańska czy wegańska wcale nie musi być niedoborowa w ten pierwiastek. Dobrze zaplanowany i zbilansowany jadłospis pozwala bez większych problemów zabezpieczyć podaż tych pierwiastków bez konieczności dodatkowej suplementacji, chyba że lekarz zaleci inaczej w indywidualnych przypadkach.

Zdrowe tłuszcze w diecie
to także element zapewniający prawidłową funkcję układu immunologicznego, szczególnie że wiele witamin (A, D, E, K) musi zostać rozpuszczona w tłuszczu w celu wchłonięcia. Działanie stymulujące odporność jest związane przede wszystkim z obecnością w diecie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych WNKT lub PUFA. Szczególnymi właściwościami charakteryzują się niezbędnym nienasyconym kwasom tłuszczowym (NNKT) omaga– 3 i omega-6. Warunkują one prawidłowy wzrost i rozwój dzieci i młodzieży oraz są integralnymi składnikami tkanek, wchodzą w skład fosfolipidów błon komórkowych.

W konsekwencji ich rozpadu dochodzi do powstawania związków biologicznie czynnych o roli miejscowych hormonów o wielokierunkowym działaniu, tzw. eikozanoidów (prostacykliny, prostaglandyny, tromboksany, lipoksyny i leukotrieny). Regulują funkcje układu sercowo-naczyniowego, mają wpływ na krzepnięcie krwi, ciśnienia tętniczego, na układ nerwowy, układ pokarmowy, oddechowy, nerki czy narządy rozrodcze. Ich wpływ na naszą odporność polega na modulowaniu odpowiedzi zapalnej, wpływają na syntezę cytokin, amin biogennych czy eikozanoidów czyli mediatorów zapalenia.

Najcenniejsze są w naszej diecie kwasy omega-3, ich przeciwzapalne działanie polega na redukcji wytwarzania prozapalnych cytokin czy eikozanoidów oraz wyciszają zapalenie. Aby zadbać o obecność WNKT w diecie należy wprowadzić do niej oleje roślinne nierafinowane tłoczone na zimno (olej lniany, olej sojowy, olej z zarodków pszenicy, olej rzepakowy) oraz tłuste ryby morskie (śledź, szprot, łosoś, tran). Bardzo ważne jest aby utrzymać prawidłową proporcję kwasów omega-3 i omega-6 w diecie i dążyć do przewagi omega-3 o działaniu przeciwzapalnym.

Zdrowie zaczyna się w jelitach

Nie od dziś wiadomo, że zdrowa flora bakteryjna bierze udział w utrzymaniu ochrony przed antygenami patogenów, które mogą dostać się do organizmu drogą pokarmową. Mikroflora bakteryjna ma wpływ na układ odpornościowy związany z błonami śluzowymi układu pokarmowego GALT. Prawidłowy skład flory bakteryjnej gwarantuje prawidłowe funkcje układu odpornościowego a wyjałowienie go w dzieciństwie antybiotykami dodatkowo osłabia organizm już od najmłodszych lat.

Dlatego tak ważne jest dbanie o dobre bakterie, spożywanie żywności wzbogaconej w bakterie probiotyczne lub w przypadku zaburzeń, stosowanie probiotykoterapii umożliwiającej zasiedlenie jelita pozytywną mikroflorą, która wyrównuje braki korzystnych bakterii.

Żywność probiotyczna zalicza się do żywności funkcjonalnej, o udowodnionych naukowo korzyściach zdrowotnych. Dobrym źródłem bakterii probiotycznych są naturalne mleczne napoje fermentowane (jogurty bio, kefiry, maślanki, mleko acidofilne) a także domowe kiszonki. Aby zapewnić dobre warunki wzrostu pozytywnym bakteriom jelitowym niezbędne są prebiotyki, czyli składniki zawarte w roślinach – oligosacharydy, min. fruktooligosacharydy – inulina, których działanie polega na stymulowaniu wzrostu naturalnej mikroflory probiotycznej. Znajdziemy je w cebuli, czosnku, porach, pomidorach, zielonkawych bananach czy szparagach, karczochach i cykorii.

Nie zapominajmy także o prawidłowy nawodnieniu, bo utrata wody z organizmu może doprowadzić do poważnych konsekwencji. Odwodniony organizm wykazuje symptomy zmęczenia, nadmiernej senności, ma wpływ na pogorszenie koncentracji oraz prowadzi do suchości błon śluzowych oraz skóry, które są naszymi podstawowymi barierami odpornościowymi. Dlatego odwodnienie może wiązać się z nadmierną podatnością na infekcje.

Nasz organizm w około 60% składa się z wody, która jest głównym składnikiem krwi, limfy transportującej składniki odżywcze, białka oraz komórek biorących udział w obronie przed patogenami. Dlatego odpowiednie nawodnienie (powinniśmy dostarczać 30 ml wody na kilogram masy ciała) to jeden z podstawowych czynników profilaktyki infekcji. Jednocześnie należy zadbać o unikanie – szczególnie podczas osłabienia organizmu – wszelkich używek, mogących prowadzić do pogorszenia odporności poprzez m.in. wysuszanie błon śluzowych, tj. alkohol czy papierosy.

Budowanie odporności

Istotnym elementem budowania odporności jest dbanie o kondycję całego organizmu, szczególnie o prawidłową masę ciała. Okazuje się bowiem, że nadmierna tkanka tłuszczowa to nie defekt kosmetyczny ale przede wszystkim aktywny, rozmieszczony wokół narządów wewnętrznych narząd o działaniu endokrynnym, który produkuje różne, substancje białkowe zwane adipokinami. Wiele z nich promuje procesy zapalne, inne mają działanie ochronne. Istotą zdrowia jest utrzymanie równowagi i odpowiednia ilość tkanki tłuszczowej w organizmie. Zarówno nadwaga i otyłość sprzyjają procesom zapalnym, jak i znaczna niedowaga i niedożywienie zaburzają równowagę białkowo – energetyczną.

Nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja produkcji substancji zapalnych przy jednoczesnym hamowaniu tych o działaniu protekcyjnym, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego niosącego za sobą następstwa metaboliczne i powikłania. Prowadzą one często do nasilenia procesów obronnych co może wywoływać procesy autodestrukcji, m.in. choroby autoimmunologiczne (Hashimoto czy RZS). Natomiast długotrwała nadwaga prowadzi do niealkoholowego stłuszczenia wątroby, miażdżycy, hipercholesterolemii i innych czynników prowokujących powstawanie chorób cywilizacyjnych (nadciśnienie, cukrzyca typu 2, miażdżyca, nowotwory) co nasila osłabienie całego układu odpornościowego.

Także niedowaga, będąca przyczyną niedoborów pokarmowych niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, ponieważ większość komórek układu odpornościowego znajduje się w przewodzie pokarmowym. Prawidłowe odżywienie organizmu od najmłodszych lat to podstawa budowania i kształtowania odporności.

Prawidłowo skomponowana dieta wzmacnia organizm, zmniejsza ryzyko zapadalności na choroby lub skraca czas ich trwania. Dlatego zanim pobiegniemy do apteki po cudowne i wcale nie tanie specyfiki pamiętajmy, że wszelkie składniki odżywcze, witaminy i minerały najskuteczniej przyswajają się z naturalnej diety i trudno je wtedy przedawkować, czego nie można powiedzieć o wielu syntetycznych preparatach. Każdą suplementację konsultujmy z lekarzem lub farmaceutą i spójrzmy na nasz organizm holistyczne a nie cząstkowo. Nie dopuszczajmy do niedoborów pokarmowych a nasz układ odpornościowy odwdzięczy się nam prawidłowym funkcjonowaniem.

Czy istnieje dieta idealna w budowaniu odporności?

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ każdy przypadek jest indywidualny i powinien mieć dobrany plan żywieniowy pod względem swoich potrzeb oraz stanu zdrowia, aktywności fizycznej, płci, wagi czy wieku. Najważniejsze aby w codziennej diecie zapobiegać niedoborom pokarmowym oraz korzystać z żywności nieprzetworzonej bogatej w naturalne witaminy, minerały oraz składniki pokarmowe.

Niemniej jednak warto skorzystać z naukowo udowodnionych trendów żywieniowych do których niewątpliwie należy dieta śródziemnomorska, dieta DASH, dieta fleksitariańska – wegetariańska, dieta oparta o produkty z niskim indeksem i ładunkiem glikemicznym. Warto także oprzeć swoje żywienie na zaleceniach Instytutu Żywienia i Żywności promującego żywność świeżą, nieprzetworzoną, naturalną, bogatą w produkty roślinne, błonnik, orzechy, zdrowe tłuszcze, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz wodę i aktywność fizyczną jako podstawę zachowania dobrego zdrowia.

Artykuł napisała mgr Magdalena Makarowska

29 września 2021 ukazała się najnowsza książka Magdaleny Makarowskiej i Dominiki Musiałowskiej “Jak dbać o odporność w insulinooporności”. Książkę można nabyć na: https://www.empik.com/jak-dbac-o-odpornosc-w-insulinoopornosci-makarowska-magdalena-musialowska-dominika,p1274792673,ksiazka-p

Bibliografia :
1. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. (z późniejszymi zmianami) Prawo farmaceutyczne
2. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. (z późniejszymi zmianami) o bezpieczeństwie żywności i żywienia.
3. Marcin Korczyk. Odporność. Czy woje dziecko może nie chorować? Pan Tabletka, 2019.
4. Rusińska, A., Płudowski, P., Walczak, M., Borszewska-Kornacka, M., Bossowski, A., Chlebna-Sokół, D., & Franek, E. (2018). Zasady suplementacji i leczenia witaminą D-nowelizacja 2018 r. Postępy Neonatol, 24, 1-24.
5. Kościej, Anna, Urszula Skotnicka-Graca, and Iwona Ozga. “Rola wybranych czynników żywieniowych w kształtowaniu odporności dzieci.” Probl Hig Epidemiol 98.2 (2017): 110-117.
6. Agier, Justyna, and Ewa Brzezińska-Błaszczyk. “Katelicydyny i defensyny w regulacji aktywności przeciwdrobnoustrojowej komórek tucznych.” Advances in Hygiene & Experimental Medicine/Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej 70 (2016).
7. Cukrowska B. Zastosowanie probiotyków w chorobach o podłożu immunologicznym. Zakażenia 2009, 1: 31-36.
8. Dymarska E, Grochowalska A, Krauss H. Wpływ sposobu odżywiania na układ odpornościowy. Immunomodulacyjne działanie kwasów tłuszczowych, witamin i składników mineralnych oraz przeciwutleniaczy. Now Lek 2013, 82(3): 222-231.
0. Krzysik M, Biernat J, Grajeta H. Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka. Adv Clin Exp Med 2007, 16(1): 123-133.
10. Marek K, Marek A, Korzon M. Niedożywienie a układ odpornościowy – charakterystyka fenotypowa limfocytów krwi obwodowej a zawartość interleukiny-12 w surowicy u dzieci z niedożywieniem białkowo-kalorycznym. Pediatr Współcz Gastroenterol Hepatol Zyw Dziecka 2004, 6(1): 31-34.
11. Książyk J. Żywienie a odporność. Nowa Ped 2002, 3: 204-208.