Programowanie metaboliczne – czyli dlaczego styl życia przyszłej mamy jest tak ważny?

0
142

Dziś nieco więcej o programowaniu metabolicznym, czyli o naszym wpływie na kształtowanie rozwoju dziecka.

Jest wiele zachowań zdrowotnych matki odgrywających kluczową rolę w programowaniu płodu. Są to m.in.:

  • stan odżywienia matki (niedożywienie, otyłość)
  • aktywność fizyczna
  • sposób odżywiania matki
  • zaburzenia metaboliczne u matki (np. cukrzyca ciążowa)
  • przyjmowanie niektórych leków
  • stres
  • spożywanie alkoholu
  • palenie papierosów.

Aktywność fizyczna

Umiarkowana aktywność fizyczna jest zalecana większości kobietom ciężarnym. Nieznacznie zmniejsza ona masę urodzeniową dziecka, nie zwiększając tym samym ryzyka urodzenia dziecka o małej masie ciała. Wpływ aktywności fizycznej na rozwój płodu w przypadku ciąż wysokiego ryzyka pozostaje nadal niejasny. Część badań wykazało korzystny wpływ aktywności fizycznej matki podczas ciąży na zmniejszenie ryzyka rozwoju otyłości u dziecka.

A jakie mechanizmy są odpowiedzialne za wpływ aktywności fizycznej matki na masę urodzeniową niemowląt? Jest to modulacja przepływu krwi i transferu składników odżywczych oraz transportu tlenu do płodu, a także oddziaływanie aktywności fizycznej na masę ciała matki.

Przyjmowanie niektórych leków

Atenolol (stosuje się go w leczeniu nadciśnienia tętniczego, dławicy piersiowej, zaburzeń rytmu serca z szybką czynnością serca, zawału serca – wczesna interwencja w ostrej fazie zawału) przyjmowany w momencie poczęcia i / lub w pierwszym trymestrze ciąży był związany z niską masą urodzeniową dziecka. Natomiast jego stosowanie w drugim i trzecim trymestrze ciąży  już nie wywołało takiego samego efektu.

Palenie tytoniu – dlaczego nie warto palić w ciąży?

Palenie tytoniu w okresie ciąży wiąże się z większym ryzykiem wytępienia otyłości u dziecka. Podnosi również ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego u dziecka. Dodatkowo palenie tytoniu w trakcie ciąży może także być związane z większym prawdopodobieństwem wystąpienia cukrzycy.

Spożywanie alkoholu

Spożywanie alkoholu prowadzi do powstania płodowego zespołu alkoholowego (FAS). Co się wtedy dzieje? FAS prowadzi do uszkodzenie płodu, które zazwyczaj objawia się ograniczeniem wzrastania, dysmorfią twarzy (cienka górna warga, wąskie szpary powiekowe, spłaszczona i wydłużona środkowa część twarzy ze spłyconą rynienką nosową, krótki nos), poza tym występują zaburzenia neurologiczne, zachowania dysfunkcjonalne, upośledzenie umysłowe, wady rozwoju czaszki/ mózgu, zaburzenia słuchu i widzenia, zaburzenia behawioralne, a także dziecko jest opóźnione w rozwoju.

Spożycie alkoholu zwiększa również ryzyko wystąpienia poronienia czy wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu. Może także skutkować małą masą urodzeniową płodu.

Nadmiar tłuszczu w diecie – czy ma znaczenie?

Nadmiar tłuszczów w diecie kobiety ciężarnej sprzyja nadmiernemu wzrostowi masy ciała w okresie ciąży, co przekłada się na zwiększenie masy ciała płodu i wzrost ryzyka w przyszłości chorób cywilizacyjnych (np. otyłość czy nadciśnienie tętnicze). Niedobór kwasów n-3 będzie prowadził do zaburzeń rozwoju siatkówki oka. Z tego powodu warto urozmaicić dietę o  kwasy tłuszczowe omega-3, dodatkowo będą one pozytywnie oddziaływać na rozwój intelektualny dziecka. Warto zaznaczyć, że na niedobory kwasów omega-3 narażone są w szczególności weganki. W jakich produktach szukać kwasów tłuszczowych omega-3? Przede wszystkim w: rybach, owocach morza, oleju rybim – tranie, algach (oleju z alg). 

Zaburzenia odżywiania

Niedożywienie w okresie płodowym, czyli zbyt mała podaż kalorii, białka i składników odżywczych może doprowadzić do wzrostu wystąpienia zespołu metabolicznego u dziecka w przyszłości. Z kolei niska masa urodzeniowa dziecka lub wewnątrzmaciczne zahamowanie rozwoju płodu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia poronienia, porodu przedwczesnego, zgonu wewnątrzmacicznego oraz z wyższym ryzkiem śmierci w okresie noworodkowym i wczesnym dzieciństwie. Dodatkowo stwierdzono, że u pacjentek z zaburzeniami odżywiania w ciąży niestety częściej występuje depresja poporodowa.

Karmienie piersią a programowanie żywieniowe

Karmienie piersią zostało uznane za optymalny sposób żywienia niemowlaka i małego dziecka. W porównaniu z karmieniem mlekiem modyfikowanym wiąże się z niższym ryzykiem u dziecka:

  • chorób układu krążenia
  • nadciśnienia
  • cukrzycy typu I i II
  • nadwagi i otyłości
  • nadmiernego poziomu cholesterolu w dorosłości.

Co ciekawe, karmienie mlekiem kobiecym (w stosunku do niekarmienia dziecka piersią) zmniejsza ryzyko rozwoju otyłości w wieku dziecięcym o 22%, czyli tak naprawdę dość sporo. W mleku kobiecym obserwuje się wyższy poziom leptyny (hormonu sytości) i niższy greliny (hormonu głodu) niż w sztucznych mieszankach, tym samym może to odpowiadać za różnice w przyroście masy ciała pomiędzy dziećmi karmionymi mlekiem kobiecym a dziećmi karmionymi sztucznymi mieszankami. W konsekwencji karmienie piersią sprzyja samoregulacji apetytu u dzieci między 18 a 24 miesiącem życia, efekt widoczny już przy karmieniu przez 6 tygodni.

Podsumowanie

Jak można zauważyć to mama, w dużej części, przejmuje odpowiedzialność za dziecko, za jego rozwój i zdrowie w przyszłości. Czasem bywa ciężko utrzymać prawidłowe zachowania zarówno zdrowotne, jak i żywieniowe, ale wtedy może warto zadać sobie pytanie – po co ja to robię? Wszyscy dobrze wiemy, że każda mama zrobi wszystko dla dobra swojego maleństwa. Dbając o siebie, dbamy o przyszłe pokolenie 😊

Piśmiennictwo

  • WHO 2009: Infant and young child feeding Model chapter for textbooks for medical studies and allied health professionals.
  • PTGHIŻD 2014: Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Standardy medyczne/Pediatria, 2014; 11: s. 321-338
  • ESPGHAN Complementary Feeding a Position Paper by the European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) Comitee on Nutrition JPGN 2017; 64: 119 – 132
  • Yan J. et al. 2014, The association between breastfeeding and childhood obesity: a meta-analysis. BMC Public Health 2014, 14:1267.
  • Bartok 2009, Brown, Lee 2012, Gruszfeld 2011.
  • Szajewska H. Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, MP, 2017.
  • Rajendram R., Preedy V.R., Patel V.B. Diet, nutrition and fetal programming. Human Press, 2017.
  • https://1000dni.pl

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here