Otyłość i insulinooporność u dzieci – przyczyny i skutki

0
933

Otyłość jest chorobą cywilizacyjną o globalnym charakterze. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 2014 roku więcej niż 1,9 miliarda ludzi w wieku 18 lat miało problem z nadmierną masą ciała, z czego aż 600 milionów cierpiało na otyłość. Według WHO, wzrost liczby otyłych dorosłych, jest związany z rosnącą częstością otyłości wśród najmłodszych, dlatego konieczne jest zwrócenie uwagi na ten problem już w okresie wczesnego dzieciństwa.

Otyłość może wynikać z występowania innej choroby, najczęstszą jednak przyczyną nadmiernej masy ciała jest nieprawidłowy styl życia, na który składa się zła dieta oraz brak aktywności fizycznej.  Bardzo ważnym czynnikiem predysponującym do rozwoju otyłości jest nadmierna podaż energii z pożywienia. Problem ten ma szczególne znaczenie w okresie od narodzin do około trzeciego roku życia. Przekarmianie dziecka w tym czasie powoduje wzrost liczby i objętości komórek tłuszczowych, co w dalszych etapach rozwoju objawia się zwiększonym apetytem, a w konsekwencji nadmiernym odkładaniem się tkanki tłuszczowej.

dieta dziecka

Należy podkreślić, że otyłość jest chorobą która wymaga leczenia, brak odpowiedniej interwencji już we wczesnym dzieciństwie oraz w okresie dorastania niesie za sobą wiele poważnych powikłań, jednym z nich jest nadciśnienie tętnicze. Wśród dzieci z nadmierną masą ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego jest około trzykrotnie większe niż u tych z prawidłową masą ciała. Podwyższoną wartość ciśnienia rozkurczowego ciała obserwuje się około 2,4 razy częściej, a ciśnienia skurczowego około 4,5 razy częściej. Coraz częściej diagnozowanym powikłaniem otyłości również u dzieci i młodzieży jest  insulinooporność, polega ona na zmniejszeniu wrażliwości tkanek na działanie insuliny, mimo jej prawidłowej ilości we krwi, co jest bezpośrednio związane ze zwiększoną ilością tkanki tłuszczowej. W wielu przypadkach, jej pojawienie się stanowi bezpośrednią przyczynę późniejszego rozwoju cukrzycy t.2.

Badania Lee J. M. Okumura J. M., Davis M. M. i wsp.  pokazały, że blisko 16 % dzieci z nadwagą zmaga się z tym problemem, a w przypadku tych z otyłością insulinooporność diagnozowana jest u około 46-52% dzieci.

Wzrastająca liczba otyłych małoletnich, sprawia, że liczba przypadków insulinooporności w tej grupie również rośnie.  Wysokie BMI ma również wpływ na pojawienie się powikłań ze strony układu oddechowego. Astma oskrzelowa zdecydowanie częściej występuje wśród dzieci,  u których wartość wskaźnika masy ciała jest powyżej normy.

Obturacyjny bezdech senny (OSAS), to kolejna choroba, której częstość wzrasta (20-krotnie) w grupie otyłych. Szacuje się, że występuje ona u około 37% do 46% u dzieci z nadmierną masą  ciała. U otyłych dzieci bardzo często dochodzi też do zaburzeń ze strony układu kostno-szkieletowego. Najczęściej pojawiającymi zmianami są zwyrodnienia stawów, koślawość kolan, dysfunkcje związane z pracą stawów, bóle czy też płaskostopie. Ich obecność wynika głównie z nadmiernych obciążeń spowodowanych zbyt dużą ilością tkanki tłuszczowej a zmiany w układzie kostny w większości są nieodwracalne.

insulinooporność u dzieci

Wiele z powikłań otyłości wczesnodziecięcej ma charakter odległy. Pojawiają się dopiero w dorosłym życiu, a często ich występowanie jest objawem poważnych chorób układowych. Do najpoważniejszych skutków nadmiernej masy ciała i zarazem najczęstszych przyczyn zgonu związanych z otyłością należą choroby układu sercowo-naczyniowego. Ponadto, u otyłych młodych kobiet bardzo często mówi się o zaburzeniach cyklu menstruacyjnego oraz o wzroście ryzyka zespołu policystycznych jajników (PCOS).
Do innych, równie poważnych konsekwencji można zaliczyć:

  • objawy ze strony układu pokarmowego, miedzy innymi: niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby (która może występować nawet u 56% otyłych dzieci), zaparcia, biegunki, refluks żołądkowo-przełykowy,
  • choroby nerek –wykazano częstsze występowanie białkomoczu w grupie otyłych nastolatków,
  • wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór piersi i raka jelita grubego (zwłaszcza u mężczyzn),
  • depresja, zaburzenia funkcjonowania w społeczeństwie,
  • problemy dermatologiczne.

           Jednym z podstawowych i najczęściej popełnianych błędów żywieniowych prowadzącym do nadmiaru masy ciała jest brak regularności spożywania posiłków bądź też pomijanie któregoś z nich – najczęściej śniadania. Pomijanie pierwszego śniadania skutkuje przyjmowaniem większych porcji pozostałych posiłków lub także jedzenie tego głównego w godzinach wieczornych, co jest prostą drogą do rozwoju otyłości. Co ważne, brak regularności, oraz odpowiednio wypracowanego rytmu spożywania posiłków, powoduje rozwinięcie nawyku podjadania, co  z kolei powoduje zaburzenie regulacji  głodu i sytości i sprzyja spożywaniu nadmiernej ilości jedzenia. Innym ważnym błędem żywieniowym jest spożywanie zbyt małej ilości warzyw i owoców, tymczasem jedzenie tych produktów jak mówią wyniki badań, zmniejsza ilość niezdrowych przekąsek w diecie dzieci. Badania pokazują, że warzywa i owoce znacznie częściej spożywane są przez dzieci, których rodzice od najmłodszych lat starają się wypracować u nich odpowiednie nawyki. Ponadto ważne jest aby dorośli również jadali warzywa i owoce, gdyż to za ich przykładem najczęściej podążają dzieci.

I na koniec aktywność fizyczna. Według WHO, w celu zachowania zdrowia, dzieci w wieku 5-17 lat powinny poświęcać codziennie około 60 minut na różnego rodzaju ćwiczenia o przynajmniej umiarkowanej intensywności. Oznacza to, że jedne zajęcia wychowania fizycznego (WF) dziennie, bez dodatkowej aktywności poza lekcjami nie wypełniają tej normy. Tymczasem w polskich szkołach tygodniowo, i w zależności od etapu nauczania jest ich maksymalnie 4 godziny lekcyjne (45 minut), a wysiłek uczniów w tym czasie pozostawia wiele do życzenia.

aktywność fizyczna dzieci

Autor: Dr n.o zdr. Agnieszka Kozioł-Kozakowska . Kierownik Pracowni Dietetyki Pediatrycznej Kliniki Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia UJ CM

www.porady.nutricenter.pl
www.dietetykapediatryczna.cm-uj.krakow.pl

  1. http://www.who.int/mediacent/factsheets/fs311/en/
  2. https://potrafiszschudnac.pl/mapaotylosci/lipiec2015-grudzien2015#mapa
  3. Lee J. M. Okumura J. M., Davis M. M. et all. Prevalence and Determinants of Insulin Resistance Among U.S. Adolescents. Diabet Care, 2006; 29(2): 2427-2432.
  4. Gawlik, A. Zachurzok-Buczyńska, E. Małecka-Tendera i wsp. Powikłania otyłości u dzieci i młodzieży. Endokrynol Otyłość, 2009: tom5, nr 1: 19-27.
  5. P. Abramowicz, J. Konstantynowicz, J. Piotrowska-Jastrzębska.  Wpływ otyłości na szkielet i metabolizm kostny w okresie wzrastania i rozwoju. Pediatr Med Rodz, 2013; 9(4): 338-349.
  6. Bajurna B.,  Gębala A., Podhajna P., et all. Health issues related to overweight and obesity problem among children and adolescents. Hyg Pub Health, 2014; 49(2): 239-243.
  7. Harton A., Florczak J., Myszkowska-Ryciak J., i wsp. Spożycie warzyw i owoców przez dzieci w wieku przedszkolnym. Probl Hig Epidemiol, 2015: 96(4); 732-736.
  8. Wolnicka K, Jaczewska-Schuetz J., Tomaszewska A.. Analiza czynników wpływających na spożycie warzyw i owoców przez dzieci w wieku szkolnym. Probl Hig Epidemiol, 2014: 95(2); 389-393.
  9. Phisical activity and young people: http://www.who.int/dietphysicalactivity/ factsheet_young_people/en/.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here