Jelita – nasz drugi mózg?

0
657

Czy zaburzenia jelitowe wpływają na samopoczucie? Czym jest mózg trzewny i dlaczego jego prawidłowe funkcjonowanie jest tak ważne dla naszego zdrowia psychicznego? Czy to co jemy wpływa na nasz nastrój i podejmowane decyzje? Z pewnością zdarzyło Wam się kiedyś poczuć przyjemne motylki w brzuchu na widok kogoś, kto Wam się podobał lub kompletnie stracić apetyt przed ważnym egzaminem.

Choć o tym, że choroby zaczynają się w jelitach medycyna chińska wiedziała już od dawna to dopiero w 1998 roku neurobiolog prof. Michael Gershon opublikował pracę pod tytułem „The Second Brain”, w tłumaczeniu – drugi mózg jelitowy, w której opisał związek pomiędzy mózgiem ulokowanym w czaszce, a układem nerwowym zlokalizowanym w jelitach.

Jelita

Wiemy już, że zadania jelitowego układu nerwowego wykraczają daleko poza jedynie przetwarzanie spożywanego przez nas jedzenia. Nasze jelita to 5,5-7,5 metrowa “rura”, wyścielana od środka pofałdowanym nabłonkiem pokrytym kosmkami jelitowymi. Gdyby rozwinąć jelita to ich powierzchnia byłaby równa powierzchni kortu tenisowego, ok. 600 mkw.

Układ nerwowy w jelitach jest rozbudowany równie mocno jak w mózgu, na własnej skórze możemy to odczuć gdy z powodu stresu ściska nas w brzuchu lub przy miłosnym zauroczeniu czujemy przyjemne “motyle”. Nasz enteryczny układ nerwowy zlokalizowany w jelitach jest drugim największym skupiskiem komórek nerwowych, zaraz po mózgu w czaszce. Dzięki temu systemowi nerwowemu możemy odczuwać ból czy dyskomfort w obrębie jelit.

Jelita dostarczają wielu ważnych informacji do mózgu, dzięki czemu tworzony jest obraz tego, co dzieje się w środku naszego jelita. Układ pokarmowy to miejsce, gdzie świat zewnętrzny łączy się ze światem wewnętrznym, jelita mają kontakt z jedzeniem, wodą czy drobnoustrojami i w złożony sposób informują nasz mózg o tym.

  1. Jelita to drugi mózg, działają synergistycznie

Jelitowy układ nerwowy – to inaczej otulina z nerwów, umiejscowiona wzdłuż układu pokarmowego, której zadaniem jest koordynowanie trawienia i mechanizmów z nimi związanych. Liczebność komórek nerwowych zlokalizowana w jelitach sięga od 100 do 500 mln i to jest więcej, niż w rdzeniu kręgowym. Wewnętrzny mózg jelitowy charakteryzuje się autonomią, działa poza nasza świadomością, a tym samym nie jesteśmy w stanie go kontrolować. W badaniach naukowych wykazano, że mózg jelitowy odcięty od mózgu właściwego w czaszce może dalej pełnić swoje funkcje. Co więcej wykazano, że jeżeli mózg nie musi, nie zajmuje się trawieniem.

  1. Oś mózgowo – jelitowa to autostrada informacji kluczowych dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego

Komunikacja pomiędzy mózgiem jelitowym, a mózgiem w głowie odbywa się przy pomocy nerwu błędnego, a większość sygnałów przesyłanych idzie od dołu do góry, czyli od jelit do głowy. Jelitowe neurony wytwarzają neuroprzekaźniki, czyli takie transportery informacji jak dopamina i serotonina (zwane potocznie hormonami szczęścia), które następnie trafiają do głowy. Warto zwrócić uwagę, iż 90% serotoniny wytwarzanej w naszym organizmie produkowana jest w właśnie w jelitowym układzie nerwowym. Nasze zdrowie psychiczne i ilość szczęścia, które odczuwamy jest bezpośrednio związane z tym w jakim stanie zdrowia są nasze jelita i ile jest w nich produkowanej serotoniny i dopaminy. Zaburzenia w funkcjonowaniu tej autostrady znacząco wpływają na odczuwanie obniżonego nastroju, częstsze ataki paniki czy zachowania depresyjne. Kiedyś pacjenci z problemami czynnościowymi układu pokarmowego traktowani byli jako hipochondrycy, osoby nadmiernie skupione na swoim zdrowie bez znaczących objawów choroby. Teraz wiemy, że tak nie jest, a to co dzieje się w jelitach bezpośrednio przekłada się na stan zdrowia.

  1. Neurony wchodzące w skład jelitowego układu nerwowego ściśle współpracują z bakteriami. Mają one wpływ na nastrój i przeżywane emocje.

W naszych jelitach znajduje się ok. 2 kg bakterii, w zdrowych jelitach flora bakteryjna składa się z określonych bakterii, a jej skład jest unikalny dla każdej osoby. Dzięki rozwojowi medycyny i zwiększającemu się zainteresowaniu jelitami przez naukowców dziś już wiemy, że w niektórych chorobach skład bakterii jelitowych ulega zmianie- np. w depresji, chorobie Parkinsona czy autyzmie.  Bakterie jelitowe prowadzą liczne procesy metaboliczne, a  w wyniku których wytwarzają swoiste metabolity, czyli produkty przemiany materii. To właśnie one wpływają bezpośrednio na neuroprzekaźniki jelitowego układu nerwowego zmieniając sygnały, jakie przesyłają one do mózgu w czaszce. Mówiąc prościej wpływają na nasz nastrój, odczuwanie smutku, lęku czy ataki paniki. Mikroby uczestniczą również w produkcji neuroprzekaźnika GABA, który ma swój udział w kontrolowaniu uczuć i niepokoju.

  1. Szczęście zaczyna się w jelitach

Baterie jelitowe mają wpływ na ilość produkowanej serotoniny przez komórki nerwowe w jelitach. Jak pokazują badania obecność specyficznych baterii w jelitach wpływa na optymalny proces produkcji hormonów szczęścia, a gdy ich zaczyna brakować produkcja serotoniny znacząco spada, co za tym idzie, czujemy się mniej szczęśliwi. Bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium, które znajdziemy w jogurtach i innych produktach fermentowanych mogą podwyższyć poziom serotoniny, dopaminy i innych przyjaznych transporterów sygnałów nerwowych czyniąc nas uśmiechniętymi i bardziej optymistycznie nastawionymi do życia. Naukowcy już intensywnie pracują nad opracowaniem optymalnego zestawu bakterii probiotycznych, które będzie miał zastosowanie w leczeniu depresji i zaburzeń nastroju.

  1. Wysoko przetworzona dieta ma niszczący wpływ na mikrobiom jelitowy

Mikrobiom, czyli zbiór bakterii znajdujących się w jelitach jest bardzo czuły na zmiany w diecie. Już jednodniowa zmiana menu wpływa na zmianę garnituru bakteryjnego. Flora zamieszkująca nasze jelita potrzebuje odpowiedniego odżywienia, nawodnienia oraz pewnego rodzaju higieny. Jadłospis bogaty w wysokoprzetworzone produkty spożywcze, niska zawartość błonnika, sztuczne dodatki do żywności będą miały niszczący wpływ i ograniczały „zdrową florę”. Bakterie zamieszkujące jelita w takiej sytuacji będą „niedożywione” i ich liczebność będzie spadała. Tak, gdzie na ścianie jelita zrobi się drobna luka natychmiast zostanie ona zasiedlona przez inne drobnoustroje, niekoniecznie przyjazne dla naszego zdrowia, jak drożdże z rodzaju candida, czy bakterie clostridum.

Niedobór błonnika w diecie, czyli takiej specyficznej szczotki, której zadaniem jest „zamiatanie i wymiatanie” nie strawionych resztek pokarmowych powoduje, że treść dłużej zalega w jelitach, a tym samym ulega fermentacji tworząc gazy (wzdęcia i bóle) oraz zbiera się w zagłębieniach w postaci kamieni kałowych. Jak wielu z nas mogło się przekonać, niestrawność często skutkuje również złym samopoczuciem. Probiotyki, która wpływają na nasz mózg modelując nasze uczucia i postawę nazywane są psychobiotykami. Zdrowa, zbilansowana dieta jest kluczowa dla utrzymania zdrowia naszych bakterii jelitowych.

Podsumowanie:

  • Zaburzenia pracy nerwowego układu jelitowego oraz flory jelitowej wpływają na pogorszenie samopoczucia oraz depresję.
  • Zaburzenia równowagi w obrębie tego układu to podłoże całej gamy chorób czynnościowych.
  • Zmiana diety może znacząco poprawić stan psychiczny.
  • Nasze myśli i nastrój są wynikiem tego, co dzieje się w jelitach.
  • Warto dbać o mikrobiom jelitowy, prawidłowo go odżywiać i zapewniać odpowiednią higienę przewodu pokarmowego.
  • Dieta bogata w wysokoprzetworzone produkty, spożycie alkoholu i palenie papierosów niszczą bakterie jelitowe, ograniczając produkcje serotoniny, tym samym przynoszą chwilową przyjemność z jedzenia, picia czy palenia, ale w ujęciu długofalowym czynią nas nieszczęśliwymi, wycofanymi i chorymi.

Bibliografia

  1. Rudzik, M. Frank, A. Szulc, M. Gałęcka, P. Szachta: Od jelit do depresji- rola zaburzeń ciągłości bariery jelitowej i następcza aktywacja układu immunologicznego w zapalnej hipotezie depresji, Neuropsychiatria i Neuropsychologia 2012, 7,(2):1-7
  2. M Anguelova, C Benkelfat, G Turecki: A systematic review of association studies investigating genes coding for serotonin receptors and the serotonin transporter: I. Affective disorders, PubMed.gov
  3. Liśkiewicz, J. Pełka-Wysiecka, M. Wroński, A. Bąba-Kubiś, J. Samochowiec: Flora jelitowa a patomechanizm powstawania zaburzeń afektywnych i lękowych — aktualny stan wiedzy i dalsze perspektywy, Psychiatry 2018; 15, 2: 70–76
  4. https://www.focusnauka.pl/artykul/jelita-twj-drugi-mzg, dostęp na dzień 08.12.2020
  5. https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/the-gut-brain-connection, dostęp na dzień 08.12.2020

Artykuł napisała: mgr Karolina Cudzich- Gunia

Magister dietetyki na CM UJ w Krakowie na Wydziale Lekarskim, prowadząca gabinety dietetyczne we Wrocławiu przy al. Armii Krajowej 48s oraz Podwale 83 https://dietetyk-proporcja.pl/profile/karolina-cudzich-gunia/, autorka artykułów poświęconych zdrowemu stylowi życia, miłośniczka zdrowej i smacznej kuchni, a prywatnie spełniona żona i mama. Właścicielka marki Dietetyk do cateringu https://dietetykdocateringu.pl/

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here