Bezsenność to zaburzenie snu, które polega na trudności z zasypianiem, częstym budzeniu się w nocy lub wcześniejszym wstawaniu rano. Osoby cierpiące na bezsenność często odczuwają zmęczenie i brak energii w ciągu dnia, co wpływa negatywnie na ich funkcjonowanie społeczne i zawodowe. Bezsenność może mieć różne przyczyny, takie jak stres, choroby, przyjmowanie niektórych leków, a także niezdrowy styl życia. Leczenie bezsenności polega na identyfikacji i leczeniu przyczyny, a także stosowaniu terapii behawioralnej i farmakologicznej w celu poprawy jakości snu.

Ile osób zmaga się z bezsennością? 

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) bezsenność dotyka około 30% populacji na całym świecie. W Polsce, szacuje się, że problem ten dotyczy około 20-30% społeczeństwa. 

Przyczyny bezsenności

Przyczyn bezsenności jest wiele i wynikają z różnych czynników zarówno biologicznych, jak i środowiskowych i psychologicznych. Najczęściej jest to: 

• Stres i napięcie emocjonalne
• Zaburzenia lękowe i depresja
• Niekorzystne warunki snu (zbyt jasne lub zbyt ciemne pomieszczenie, zbyt wysoka lub niska temperatura, hałas, itp.)
• Nieprawidłowa higiena snu (brak regularnego rytmu snu, nieregularne godziny spania, konsumpcja kofeiny i alkoholu przed snem, zbyt późna kolacja itp.)
• Zaburzenia zdrowotne (np. ból, zgaga, bezdechy senny, cukrzyca, choroba Parkinsona)
• Zażywanie niektórych leków (np. leki na astmę, leki przeciwbólowe, leki na nadciśnienie)
• Zmiana rytmu dnia i pracy, styl życia (praca nocna, zmiana strefy czasowej, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta itp.)

Wpływ bezsenności na zdrowie

Bezsenność może negatywnie wpływać na zdrowie fizyczne i psychiczne. Jeśli pojawia się sporadycznie, nie jest tak szkodliwa, chociaż może powodować gorsze samopoczucie kolejnego dnia. Niestety bezsenność, która występuje przewlekle ma już realny wpływ na długofalowe skutki dla naszego zdrowia. Mogą występować: 

• Częste problemy z koncentracją i funkcjonowaniem w ciągu dnia
• Osłabienie systemu odpornościowego i większe ryzyko chorób i infekcji
• Zwiększone ryzyko chorób serca i układu krążenia
• Zwiększone ryzyko chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca i otyłość
• Zwiększone ryzyko chorób psychicznych, takich jak depresja i lęki
• Spadek jakości życia, zarówno pod względem zdrowia fizycznego, jak i psychicznego.

Wpływ bezsenności na masę ciała

Bezsenność może mieć również wpływ na masę ciała. Zarówno w sposób pośredni, jak i bezpośredni. Przyrost masy ciała u osób zmagających się z bezsennością najczęściej występuje z powodu:

• Zwiększonego spożycia kalorii: Osoby, które cierpią na bezsenność, mogą częściej sięgać po przekąski, aby zrekompensować brak energii z powodu braku snu. To zwiększone spożycie kalorii może prowadzić do przybierania na wadze.
  
  
• Zmniejszonego spalanie kalorii: Bezsenność może zmniejszyć poziom aktywności fizycznej, co prowadzi do mniejszego spalania kalorii. Wpływa także na obniżenie poziomu energii, co nie tylko zmniejsza poziom aktywności fizycznej, ale również powoduje spadek motywacji. 
  
  
• Zmian hormonalnych: Brak snu może wpłynąć na poziom hormonów, takich jak kortyzol, grelina i leptyna, które wpływają na apetyt, metabolizm i gromadzenie tłuszczu.
  
  
• Zmniejszone zdolności poznawcze: Brak snu może wpłynąć na zdolności poznawcze, co może prowadzić do zwiększonego stresu i zmiany nawyków żywieniowych, co ostatecznie może wpłynąć na masę ciała. Podjadanie i emocjonalne jedzenie bardzo często występuje u osób zmagających się z bezsennością. 

Leczenie bezsenności

Leczenie bezsenności może obejmować wiele różnych metod i zależy od przyczyny problemu. Najważniejszym elementem leczenia bezsenności jest zmiana stylu życia, praca nad stresem, regularnością trybu dnia, odpowiednim żywieniem i leczeniem chorób i zaburzeń, które mogą wywoływać bezsenność. Dodatkowo stosuje się również: 

• Farmakoterapię – w niektórych przypadkach lekarz może przepisać leki nasenne, które pomagają zasnąć lub utrzymać sen. Należy jednak pamiętać, że to zmiana stylu życia i znalezienie przyczyny bezsenności jest tutaj kluczowe do skutecznego leczenia. 
  
  
• Terapię behawioralną – polega na wprowadzeniu zmian w stylu życia, takich jak regularna aktywność fizyczna, unikanie kofeiny i alkoholu, relaksacja przed snem, a także utrzymywanie regularnych godzin snu. Terapia ta może także obejmować techniki oddechowe, medytację, masaż czy terapię manualną.
  
  
• Terapię poznawczo-behawioralną – skupia się na zmianie myślenia i zachowania, które przyczyniają się do problemów z zasypianiem. Terapia ta może pomóc w identyfikacji negatywnych myśli i nawyków, które przeszkadzają w zasypianiu, a następnie nauczyć nowych technik radzenia sobie z nimi.
  
  
• Leczenia przyczynowego – w przypadku, gdy bezsenność wynika z choroby, takiej jak depresja, zaburzenia lękowe czy choroba somatyczna, leczenie przyczyny może pomóc w poprawie jakości snu.

Ważne jest, aby przed podjęciem jakiejkolwiek terapii konsultować się z lekarzem, który może pomóc w zdiagnozowaniu przyczyny bezsenności i dobrać odpowiednie metody leczenia.

Bibliografia:

• Morin, C. M., & Espie, C. A. (2003). Insomnia: A clinical guide to assessment and treatment. Springer Science & Business Media.
• Buysse, D. J. (2013). Insomnia. JAMA, 309(7), 706-716.
• Irwin, M. R. (2015). Why sleep is important for health: a psychoneuroimmunology perspective. Annual review of psychology, 66, 143-172.
• Carskadon, M. A. (2011). Sleep in adolescents: the perfect storm. Pediatric clinics, 58(3), 637-647.
• Pilcher, J. J., Ginter, D. R., & Sadowsky, B. (1997). Sleep quality versus sleep quantity: relationships between sleep and measures of health, well-being and sleepiness in college students. Journal of psychosomatic research, 42(6), 583-596.