Insulinooporność a obturacyjny bezdech senny

0
943

Obturacyjny bezdech senny, w skrócie OBS, to najczęściej występujące zaburzenie oddychania podczas snu u dorosłych, które dotyka co najmniej 4% mężczyzn i 2% kobiet na świecie, a w Polsce częstość jego występowania szacuje się na 11,2% u mężczyzn i 3,4% kobiet. OBS to patologiczny stan epizodów bezdechu lub spłyconego oddechu podczas snu, wynikający z niedrożności górnych dróg oddechowych, a w konsekwencji całkowitej lub częściowej blokady przepływu powietrza. Towarzyszy temu chrapanie oraz niedotlenienie, co sprawia że sen jest nieefektywny.

Okazuje się, że często za niepozornym chrapaniem, może kryć się wiele poważnych dla zdrowia konsekwencji – w licznych badaniach wykazano korelację między OBS a takimi schorzeniami jak: nadciśnienie tętnicze, przewlekła niewydolność krążenia, choroba niedokrwienna serca, arytmie, udar mózgu, cukrzyca typu 2, a także insulinooporność.

Czym jest OBS?

Zgodnie z definicją bezdech senny to występowanie podczas snu wielokrotnie powtarzających się epizodów przerw między kolejnymi oddechami przekraczającymi 10 sekund, spadku przepływu powietrza w górnych drogach oddechowych poniżej 50% wartości przepływu wyjściowego przez co najmniej 10 sekund lub spadku wysycenia tlenem hemoglobiny krwi tętniczej o ponad 4%.
OBS diagnozuje się za pomocą nocnego badania polisomnograficznego z wykorzystaniem wskaźnika AHI, który określa liczbę bezdechów i spłyconego oddechu w godzinę snu. Według Amerykańskiej Akademii Medycyny Snu na podstawie wskaźnika AHI i poziomu nasilenia objawów można określić stopień zaawansowania bezdechu sennego.

Łagodny OBS:
AHI 5-15
senność dzienna i zasypianie wbrew własnej woli w sytuacjach nie wymagających dużego skupienia tj. oglądanie TV, czytanie
Umiarkowany OBS
AHI 15-30
senność dzienna i zasypianie wbrew własnej woli w sytuacjach wymagających większej koncentracji tj. zebranie, koncert
Ciężki OBS
AHI > 30 senność dzienna i zasypianie wbrew własnej woli w sytuacjach wymagających dużego skupienia jak rozmowa, prowadzenie pojazdu, posiłek.

Jak się objawia OBS?

Do objawów OBS zalicza się przede wszystkim chrapanie, budzenie w nocy i zmęczenie w ciągu dnia, ale symptomów jest dużo więcej i można wyodrębnić typowe objawy dzienne, jak i nocne. Nie warto ich bagatelizować, gdyż według szacunków nawet u 93% kobiet i 82% mężczyzn z umiarkowaną do ciężkiej postaci OSA zaburzenie to pozostaje nierozpoznane!
Objawy nocne:
głośne i nieregularne chrapanie,
obserwowanie bezdechów w czasie snu,
niespokojny sen,
nadmierna aktywność ruchowa i potliwość,
uczucie duszności i dławienia,
nykturia, czyli potrzeba oddawania moczu w nocy,
przebudzenia, problemy z ponownym zaśnięciem, a w następstwie bezsenność,
kołatanie serca.
Objawy dzienne:
nadmierna senność dzienna,
niekontrolowane zasypianie,
poranne zmęczenie,
bóle głowy,
rozdrażnienie i trudności z koncentracją,
zaburzenia funkcji poznawczych i zmiany osobowości,
upośledzenie libido i impotencja.

Predyspozycje do rozwinięcia OBS

Czynniki zwiększające ryzyko rozwinięcia obturacyjnego bezdechu sennego to:
otyłość lub nadwaga, w konsekwencji zwiększony obwód szyi
palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu
płeć męska
wiek – mężczyźni po 40, a kobiety po 50 roku życia
zmiany anatomiczne górnych dróg oddechowych
deformacje budowy twarzoczaszki
niedoczynność tarczycy, akromegalia i inne zaburzenia hormonalne.

Aż 70 % chorych na obturacyjny bezdech senny ma nadwagę lub otyłość – jest to jeden z głównych czynników usposabiających do OBS. Wynika to z nadmiaru tkanki tłuszczowej w obrębie szyi, co powoduje zwężenie gardła i jego zapadanie się. Przyjęto, że obwód szyi przekraczający 43 cm u mężczyzn i 40 cm u kobiet jest czynnikiem ryzyka OBS, a obwód szyi przekraczający 48 cm zwiększa prawdopodobieństwo OBS aż 20-krotnie.

OBS, a insulinooporność

Najnowsze badania wskazują, że do 50 % pacjentów z obturacyjnym bezdechem sennym ma cukrzycę typu 2, z kolei około 50 % diabetyków ma umiarkowaną do ciężkiej postaci bezdechu. U pacjentów z OBS zaobserwowano wyższy poziom glukozy na czczo i wyższe stężenie glukozy we krwi w 2 godzinie testu obciążenia glukozą.

Częste występowanie hiperglikemii, insulinooporności i cukrzycy typu 2 u osób z OBS ma swoje uzasadnienie. Najprawdopodobniej to przerywana hipoksemia, czyli epizody niedotlenienia w nocy i fragmentacja snu (częste przebudzenia) są głównymi przyczynami rozwoju insulinooporności i cukrzycy typu 2 u pacjentów z OBS. Dzieje się tak dlatego, że czynniki te zapoczątkowują wiele patofizjologicznych mechanizmów m.in. przewlekły proces zapalny o niewielkim nasileniu oraz stres oksydacyjny, wpływając tym samym na zmianę homeostazy glukozy.

W wieloośrodkowym badaniu obejmującym ponad 2500 tysiąca pacjentów z bezdechem, wykazano korelację między stopniem zaawansowania insulinooporności, a wartościami AHI niezależnie od BMI i wieku.
Wszystko to potwierdza dodatni związek OBS z występowaniem zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Co istotne, związek ten jest obserwowany również u pacjentów z prawidłową masą ciała!
Mimo że wśród insulinoopornych i cukrzyków częściej, niż w populacji z prawidłową gospodarką węglowodanową, odnotowuje się OBS, wciąż brakuje rzetelnych badań tłumaczących, jak sama insulinooporność i cukrzyca typu 2 zwiększają podatność na rozwinięcie obturacyjnego bezdechu sennego.

Leczenie OBS wiąże się z mniejszą sennością w ciągu dnia, lepszą jakością życia, a także może mieć korzystny wpływ na kontrolę glikemii, metabolizm glukozy, nadciśnienie tętnicze i inne schorzenia układu krążenia, dlatego warto nie bagatelizować problemu i reagować na pierwsze sygnały, mogące świadczyć o obturacyjnym bezdechu sennym.

Bibliografia
1. Li, M., Li, X., & Lu, Y. (2018). Obstructive Sleep Apnea Syndrome and Metabolic Diseases. Endocrinology, 159(7), 2670–2675. doi:10.1210/en.2018-00248
2. Muraki I, Wada H, Tanigawa T. Sleep apnea and type 2 diabetes.  J Diabetes Investig. 2018;9(5):991–997. doi:10.1111/jdi.12823
3. Morgenstern M1, Wang J1, Beatty N1, Batemarco T1, Sica AL1, Greenberg H2. Obstructive sleep apnea: an unexpected cause of insulin resistance and diabetes. Endocrinol Metab Clin North Am. 2014 Mar;43(1):187-204. doi: 10.1016/j.ecl.2013.09.002.
4. Moon K, Punjabi NM, Aurora RN. Obstructive sleep apnea and type 2 diabetes in older adults. Clin Geriatr Med. 2015;31(1):139–ix. doi:10.1016/j.cger.2014.08.023
5. De Lima FF1, Mazzotti DR2, Tufik S1, Bittencourt L1. The role inflammatory response genes in obstructive sleep apnea syndrome: a review. Sleep Breath. 2016 Mar;20(1):331-8. doi: 10.1007/s11325-015-1226-7.
6. Domaradzki, D, Stryjewski P, Konieczyńska M, Lelakowski J. Obturacyjny bezdech senny — diagnostyka i postępowanie terapeutyczne. Folia Cardiologica. 11. 253-259. 10.5603/FC.2016.0040.
7. Szymańska J., Dobrowolska-Zarzycka M. Objawy, powikłania i leczenie obturacyjnego bezdechu sennego. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2013, Tom 19, Nr 4, 391–396
8. Hasiec A, Szumowski Ł, Walczak F. Obturacyjny bezdech — senny zabójca. FMR. 2012; 6(3): 103–114.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here