Stosowanie metforminy w czasie ciąży – bezpieczne czy nie?

0
449

Metformina jest najczęściej przepisywanym lekiem, który wspomaga leczenie insulinooporności. Jest to środek bezpieczny i dający chorym wiele korzyści, gdy połączy się go z odpowiednią dietą i wysiłkiem fizycznym. Wątpliwości dotyczące kontynuowania leczenia metforminą pojawiają się w przypadku dwóch grup – kobiet ciężarnych oraz karmiących mam. Dziś odniosę się do tej pierwszej grupy chorych.
Bardzo często pytacie nas na naszej grupie (Insulinooporność – ciąża i rodzice), czy odstawić lek w momencie, gdy na teście ciążowym zobaczyłyście dwie kreski. Jedni lekarze zalecają takie postępowanie, natomiast inni decydują się na powolne zmniejszanie dawki leku, aż do całkowitego odstawienia do trzeciego trymestru. Nikt z nas nie odpowie na pytanie, co powinnyście zrobić, ponieważ nie jesteśmy lekarzami i nie mogłybyśmy wziąć za Was odpowiedzialności. Z pewnością każdy przypadek jest inny – duże znaczenie mają Wasze wyniki przed zajściem w ciążę, stosowana dieta, wielkość dawki, to jak długo przyjmujecie lek. Możemy jednak przybliżyć garść badań naukowych dotyczących stosowania metforminy w ciąży.
Zacznijmy od informacji podanej w Laktacyjnym Leksyknie Leków. W przypadku kobiet ciężarnych, metformina otrzymała kategorię ryzyka „B”, czyli:
„Badania przeprowadzone na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, jednakże leki w tej grupie nie mają badań przeprowadzonych na kobietach w ciąży. W tej grupie znajdują się także leki, dla których w badaniach na zwierzętach zaobserwowano efekt niepożądany u płodu (inny niż zmniejszenie płodności), którego istnienia nie potwierdziły kontrolowane badania u kobiet ciężarnych w pierwszym trymestrze ciąży oraz nie ma dowodów ryzyka stosowania w późniejszym okresie ciąży.”

Zatem choć lek jest uznany za bezpieczny w okresie ciąży, powinien być używany tylko i wyłącznie ze wskazań medycznych.
Jednym z tych wskazań jest np. zespół policystycznych jajników, gdzie występują zaburzenia metaboliczne związane między innymi z powstaniem insulinooporności. W literaturze medycznej istnieje kilka opisanych badań dotyczących ciężarnych kobiet z zespołem policystycznych janików, które przyjmowały metforminę.

• Istnieją badania z udziałem kobiet w I trymestrze ciąży, które przyjmowały metforminę. Okazało się, że w grupie, która przyjmowała ten lek, deformacja niemowląt zdarzała się rzadziej (1,7%) niż w grupie kontrolnej (7,2%). Okazało się, że w grupie przyjmującej metforminę udało się obniżyć ilość zdeformowanych niemowląt aż o 57% w stosunku doo grupu kontrolnej, co daje podstawy do postawienia tezy o ochronnym działaniu tego leku – choć to wciąż wymaga weryfikacji.

• Inne zaś przeprowadzono na 257 ciężarnych z PCOS, w wieku 18-42 lat. Kobietom podawano placebo, lub lek od pierwszego trymestru aż do porodu. Okazało się, że przyjmowanie metforminy nie miało wpływu na ograniczenie ryzyka cukrzycy ciążowej, gestozy czy przedwczesnego porodu. Z drugiej strony, istnieją badania przeprowadzone na 98 kobietach z PCOS, które przyjmowały metforimnę (w dawkach 1700-3000 mg na dzień) przed zajściem w ciążę i przyjmowały ją aż do 37 tygodnia ciąży. Grupę kontrolną w tym badaniu stanowiło 110 innych kobiet. Te z kolei pokazały, że udało się w znacznym stopniu zminimalizować ryzyko wystąpienia cukrzycy ciązowej i nadciśnienia ciążowego, natomiast ryzyko gestozy udało się zminimalizować w stopniu nieznacznym. Niemowlęta obydwu grup otrzymały podobne oceny w skali Apgar, miały podobne wagi oraz długość.

• Kolejne badania, o których warto napisać, zostały przeprowadzone na grupie 197 kobiet z PCOS, które zostały podzielone na dwie grupy: te, ktróre zaprzestały przyjmowania metfrominy po pierwszym trymestrze oraz te, które brały lek do końca ciązy. Okazało się, że grupa, która kontynuowała przyjmowanie metforminy, miała zdecydowanie niższy odsetek poronień. Oprócz zmniejszenia ryzyka utrarty ciąży, metformina okazała się pomocna przy minimalizowaniu ryzyka hipotrofii u dzieci.

• Jednocześnie isnieją badania potwierdzające brak występowania efektów ubocznych leku u dzieci, których mamy zażywały go w czasie ciąży. Mowa tu o obserwacji przeprowadzonej na dzieciach 137 kobiet z PCOS. Okazało się także, że w tej grupie, w której mamy brały metforminę aż do końca ciąży, udało się zminimalizować ryzyko hipotrofii płodu, przedterminowego porodu oraz zwiększyć odsetek żywych porodów. W grupie tej nie było żadnych wad wrodzonych u dzieci, wewnątrzmacicznych obumarć, czy martwych porodów, co sugeruje, że metformina nie ma działania teratogennego. Poza powyższymi, w tej grupie udało się także obniżyć odsetek poronień oraz występowania cukrzycy ciążowej.

• W przypadku badań na grupie 66 kobiet z PCOS, które kontynuowały branie metforminy w trakcie pierwszego trymestru okazało się , że obniżył się odsetek dzieci z hipotrofią i dzieci z bardzo dużą masą urodzeniową, w porównaniu do 66 grup kontrolnych zdrowych kobiet bez PCOS, które nie zażywały metforminy. Hipogikemia u noworodków występowała rzadziej w grupie mam, które zażywały metforminę. Zobserwowano także mniej przypadków, gdy konieczne było dożylne podanie glukozy noworodkom. Warto nadmienić, że choć metformina przenika do mleka, to badania wykazały że są to ilości klinicznie nieistotne. Dodatkowo istnieją analizy pomiaru rozwoju oraz zdrowia dzieci mam z PCOS (karmionych piersią) oraz dzieci mam z PCOS karmionych mlekiem modyfikowanym. Obydwie grupy mam przyjmowały metforminę w czasie ciąży i trwania laktacji. U żadnego z dzieci karmionego piersią (61 – 21 chłopców i 40 dziewczynek) oraz karmionego mlekiem modyfikowanym (50 – 19 chłopców i 31 dziewczynek) nie odnotowano żadnych opóźnień w rozwoju.

• Naukowcy odkryli także ważne powiązanie między powtarzającymi się poronieniami, a nieunormowanymi poziomami glukozy we krwi. W związku z tym, że kobiety z PCOS częściej mają nieprawidłowe wyniki testu tolerancji glukozy niż zdrowe kobiety, mogą także być w grupie wyższego ryzyka związanego z poronieniem w pierwszym trymestrze. Okazało się, że przyjmowanie metforminy przez pacjentki z historią wielokrotnych poronień oraz z nieprawidłowymi wynikami tolerancji glukozy zmniejszało ryzyko poronień w pierwszym trymestrze i zwiększało szanse na szczęśliwe zakończenie ciąży. Do innych powodów wczesnych poronień u kobiet z PCOS zalicza się także wysoki poziom androgenów i LH. Mając na wzgędzie pozytywny wpływ metforminy na te hormony, można założyć, że jej przyjmowanie przed zajściem w ciążę i kontynuowane w jej trakcie powinno dać efekt w postaci zmniejszenia ryzyka poronienia z powodów wspomnianych powyżej. Istnieją badania potwierdzające ten wpływ metforminy na poziom LH. 32 kobiety z PCOS oraz wysokim stężeniem LH i normalnymi cyklami zostały podzielone na dwie grupy, z czego jedna otrzymywała lek, a druga placebo. Całość badania trwała 40 dni. Okazało się, że w tym czasie udało się wyrównać poziom LH z grupy przyjmującej metfrominę, podczas gdy poziom FSH i TSH pozostał w normie. Dodatkowo udało się obniżyć poziom prolaktyny w tej grupie – przy ich wysokich stężeniach przed rozpoczęciem kuracji. Z drugiej strony, istnieje inna meta-analiza 17 kobiet z PCOS, gdzie nie wykazano, że metformina obniża u nich ryzyko poronienia. Być może jednak ta grupa badawcza była zbyt mała.

• Metformina przyjmowana w ciąży przez kobiety z PCOS może redukować ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej aż 9-ciokrotnie. Wynika to z jej pozytywnego działania w zakresie problemów metabolicznych, endokrynych, układu krążenia oraz działania przeciwzapalnego. Zostało to potwierdzone w badaniach przeprowadzonych na 360 kobietach z PCOS (bec cukrzycy), które zaszły w ciążę w czasie przyjmowania leku. Pacjentki zostały podzielone na dwie grupy – 200 pań kontynuowało leczenie (1000-2000 mg/na dzień), natomiast 160 pań zaprzestało przyjmowania metforminy. Okazało się, że przyjmowanie metforminy w czasie ciąży statystycznie istotnie zapobiegało lub redukowało wystąpienie cukrzycy ciążowej u pacjentek.

• W odniesieniu do cukrzycy ciążowej, istnieje także analiza 200 ciężarnych z tą przypadłością, gdzie grupa 100 kobiet była leczona jedynie metforminą, a kolejne 100 kobiet jedynie przy pomocy insuliny dostosowanej do wieku i wagi. Obydwie te grupy wykazywały podobny rozkład ryzyka wystąpienia nadciśnienia ciążowego, gestozy oraz odsetek cięcia cesarskiego. Jednakże w grupie leczonej insuliną, kobiety z reguły przybierały na wadze więcej w okresie ciąży. Okazało się także, że w przypadku kobiet przyjmujących metforminę rzadziej dochodziło do przedwczesnych porodów i żółtaczki noworodków. Było także mniej interwencji medycznych z uwagi na stan zdrowia dzieci, w porównaniu do dzieci mam leczonych tylko insuliną. Nie było natomiast żadnych znaczących różnic w tych dwóch grupach, jeśli chodzi o występowanie makrosomii u noworodków (dzieci zbyt duże w stosunku do wieku płodowego). Co ciekawe, inne badania przeprowadzone na grupie 100 ciężarnych z cukrzycą ciążową, gdzie znów leczenie przebiegało jedynie metforminą lub insuliną, pokazały, że metformina była skuteczniejsza w zapobieganiu wystąpienia makrosomii w przypadku kobiet szczupłych lub ze średnią nadwagą, lecz u których cukrzyca ciążowa wystąpiła w późniejszym okresie ciąży. Natomiast insulina lepiej zapobiegała makrosomii w przypadku kobiet otyłych, z wysokimi poziomami glukozy na czczo i wczesną koniecznością leczenia farmakologicznego.

Czy to oznacza, że metformina jest zupełnie bezpieczna i nie ma żadnych skutków ubocznych? Nie do końca. Naukowcy odnotowali rzadki, ale poważny efekt uboczny w przeciągu 3 tygodni od rozpoczęcia kuracji metfrominą, gdzie doszło do uszkodzenia wątroby – przy podniesionych próbach wątrobowych (AST, ALT, ALP) i wysokim poziomie bilirubiny. Jednakże natychmiastowe zaprzestanie terapii sprawiło, że wskaźniki te wróciły do normy w przeciągu kolejnych 3 tygodni. Z tego powodu bardzo istotne jest monitorowanie pracy wątroby w czasie przyjmowania tego leku. Innym, powszechnie znanym skutkiem ubocznym występującym przy leczeniu metforminą, jest występowanie niedoboru witaminy B12. Z tego powodu bardzo ważna jest jej suplementacja w czasie trwania kuracji.

Podsumowując, choć przyjmowanie metforminy w czasie ciąży z istotnych wskazań medycznych może przynieść korzyści, konieczna jest w tym zakresie współpraca pacjentki i prowadzącego lekarza.

1.http://www.kobiety.med.pl/cnol/index.php?option=com_content&view=article&id=131&Itemid=49
2.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4319263/
3.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3493830/
4.https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27730072

Napisała: Joanna Barańska, administrator grup wsparcia dla osób z insulinoopornością, kobiet starających się o ciąże i rodziców. Pacjentka z insulinoopornością a także szczęśliwa mama.

Poprzedni artykułCzy zielona herbata może pomóc w leczeniu otyłości?
Następny artykułZima, chandra, depresja – i co dalej?
Dominika Musiałowska
Prezes Fundacji Insulinooporność – zdrowa dieta i zdrowe życie,założycielka bloga www.insulinoopornosc.com a także grup wsparcia dla osób z insulinoopornością. Organizatorka licznych konferencji edukacyjnych dla pacjentów i szkoleń dla dietetyków, trenerów sportowych i innych specjalistów. Autorka książki Insulinooporność - zdrowa dieta i zdrowe życie oraz współautorka książek Dieta w insulinooporności oraz Insulinooporność w polskiej kuchni. Instruktor sportowy o specjalizacji fitness oraz nordic walking. Ukończyła Polską Akademię Sportu i liczne kursy z zakresu żywienia oraz żywienia dzieci i niemowląt, a także kobiet w ciąży. Doradca żywieniowy. Z wykształcenia dziennikarka. Autorka licznych artykułów na temat insulinooporności w prasie i na portalach o tematyce zdrowotnej m.in. w rubryce INSULINOOPORNOŚĆ w miesięczniku „Chcemy Być Rodzicami”. Pacjentka z insulinoopornością, PCOS, Hashimoto i celiakią. Swoje działania opiera na badaniach naukowych a także na własnych doświadczeniach z bycia pacjentem. Mimo licznych problemów zdrowotnych jest szczęśliwą mamą oraz żoną. Wspiera pacjentów zarówno w sieci jak i poza nią, pomagając wrócić do zdrowia. Miłośniczka diet roślinnych i wegetariańskich, nordic walking, biegania, górskich wypraw, boksu oraz psychologii.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here